Shock

Bij een shock krijgen de organen te weinig bloed met zuurstof. Iemand is op dat moment in levensgevaar en heeft zo snel mogelijk deskundige hulp nodig. Je ziet het aan iemand die er ziek uitziet, bleek en klam is, onrustig wordt en minder goed bij bewustzijn raakt. Bel dus eerst, en lees daarna verder.

Wat doe je bij een shock?

Bel 112 en zeg erbij dat je aan een shock denkt. Laat de persoon liggen, stop een bloeding door druk op de wond te geven, maak knellende kleding bij de hals los en voorkom dat iemand afkoelt. Geef niets te eten of te drinken. Blijf erbij en controleer regelmatig het bewustzijn en de ademhaling, tot professionele hulp er is.

1. Kijk of de mond leeg is. Vraag of de persoon iets in de mond heeft en laat dat zo nodig uitspugen.
2. Stop een mogelijke bloeding direct. Oefen daarvoor druk uit op de wond.
3. Laat de persoon liggen. Wil iemand liever op de zij liggen of met opgetrokken knieën, dan is dat geen probleem.
4. Bel 112. Zeg erbij dat je een shock vermoedt. De telefonist vertelt je wat je moet doen tot de ambulance er is.
5. Maak knellende kleding bij de hals los.
6. Voorkom afkoeling. Gebruik bijvoorbeeld een reddings- of isolatiedeken.
7. Laat de persoon niet drinken, eten of roken.
8. Blijf erbij tot de hulp er is. Controleer regelmatig het bewustzijn en de ademhaling.

Reageert iemand niet meer en gaat de ademhaling niet normaal, dan begin je met reanimeren. Wat de oorzaak van de shock is, kun je op dat moment niet weten, en dat hoeft ook niet: je handelt op wat je ziet. Alleen een (huis)arts kan vaststellen wat er aan de hand is.

Hoe herken je een shock?

Je herkent een shock aan iemand die er ziek uitziet. De huid is bleek, koud en klam of zweterig, de persoon is onrustig en angstig, heeft dorst en is krachteloos. Het bewustzijn wordt minder, of iemand raakt bewusteloos. Zie je dit, bel dan 112 met de vermelding dat je aan een shock denkt.

Dit zijn de vijf dingen die het Rode Kruis noemt bij een shock. De persoon:

• maakt een zieke indruk
• heeft een bleke, koude, klamme of zweterige huid
• is onrustig en angstig
• heeft dorst en is krachteloos
• krijgt een verminderd bewustzijn of raakt bewusteloos

Deze signalen zeggen niets over de oorzaak. Ze passen bij een shock, en de oorzaak kan van alles zijn. Wacht daarom niet tot je weet wat er aan de hand is voordat je 112 belt.

Wat is een shock?

Een shock is een levensbedreigende toestand waarbij de organen te weinig bloed met zuurstof krijgen. De organen raken daardoor beschadigd en doen het uiteindelijk niet meer. Het Rode Kruis noemt een ongeluk met veel bloedverlies en een allergische reactie als situaties waarin iemand in shock kan raken; die persoon is dan in levensgevaar en heeft zo snel mogelijk deskundige hulp nodig.

Bij een shock komt er te weinig bloed met zuurstof in de organen, en die kunnen daardoor beschadigd raken. Voor de eerste hulp maakt dat niet uit, want je handelt op wat je ziet en niet op wat je vermoedt.

Welke vormen van shock zijn er?

Een shock kan door heel verschillende dingen komen, en dat is precies waarom je hem aan de persoon herkent en niet aan de oorzaak. Het Rode Kruis noemt een ongeluk met veel bloedverlies en een allergische reactie als voorbeelden. Daarnaast kan een bloedvergiftiging een shock geven, en kan het hart zelf de oorzaak zijn.

• Door bloedverlies. Bij een ongeluk waarbij iemand veel bloed verliest.
• Door een allergische reactie. Zo’n shock heet een anafylactische shock.
• Door een bloedvergiftiging. Soms krijgen mensen met een sepsis, de medische naam voor een bloedvergiftiging, een shock. De bloeddruk daalt dan erg.
• Door een probleem met het hart. Bij een hartinfarct kan er een shock ontstaan. Artsen noemen dat een cardiogene shock.

Over drie van deze vormen staat meer op deze site. Lees over een shock door een allergische reactie en over een shock door een bloedvergiftiging. Er is ook een artikel over een bloedvergiftiging, in de geneeskunde een sepsis zelf, en over de klachten van een hartinfarct.

Bij drie van deze vier vormen gaat er geen druppel bloed verloren. Wacht dus niet op zichtbaar bloed voordat je 112 belt.

Is een shock hetzelfde als flauwvallen?

Nee. Wie flauwvalt is even bewusteloos, maximaal 3 minuten, en wordt daarna vanzelf weer wakker. Flauwvallen komt doordat de hersenen even minder bloed krijgen, en volgens Thuisarts is het meestal niet gevaarlijk: het lichaam lost het zelf weer op. Bij een shock gebeurt dat niet.

Het verschil zit dus niet in hoe heftig het eruitziet, maar in of het vanzelf overgaat. De verschijnselen lijken op elkaar: bleek zien en zweten horen bij allebei. Bel 112 zodra iemand niet meer reageert. Gaat het snel slechter, handel dan alsof het een shock is.

Wanneer naar de huisarts?

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Je spreekt daar eerst een speciaal getrainde assistent, die naar je klachten luistert en vragen stelt. Daarna bespreken jullie wat er nodig is. Als het nodig is, belt de huisarts ook een ambulance voor je.

Twijfel je over de vraag wanneer je 112 belt en wanneer de huisarts? Dat staat in het artikel over de waarschuwingssignalen van een spoedgeval. De rest van dit onderwerp vind je bij alle artikelen over eerste hulp.

Wat gebeurt er als de hulp er is?

Wie een shock heeft, heeft zo snel mogelijk deskundige hulp nodig. Tot de ambulance er is, blijf je bij de persoon, laat je hem liggen en zorg je dat hij niet afkoelt. Je geeft niets te eten of te drinken.

Bij een shock door een bloedvergiftiging krijg je zo snel mogelijk vocht via een infuus, en bij een besmetting met een bacterie daarnaast antibiotica via dat infuus. De arts controleert steeds of je bloeddruk niet te laag wordt en of je organen goed blijven werken.