Astma bij kinderen

Bij astma zijn de buisjes in de longen van je kind extra gevoelig. Je kind ademt dan piepend, hoest of is benauwd, vaak na een verkoudheid of na contact met rook, huisdieren of stuifmeel. Met medicijnen om in te ademen worden de klachten meestal minder. Wordt je kind opeens heel erg benauwd, dan heet dat een longaanval, en dan heeft je kind direct hulp nodig.

Wat is astma bij een kind?

Astma is een ziekte van de buisjes in de longen. Bij astma zijn die longbuisjes van je kind overgevoelig. Bij sommige prikkels trekken de spiertjes eromheen samen, waardoor ze tijdelijk nauwer worden. Het slijmvlies aan de binnenkant raakt ontstoken, wordt dik en maakt meer slijm. Daardoor is er minder ruimte om te ademen en wordt je kind benauwd.

Sommige kinderen hebben een grotere kans op astma. Bijvoorbeeld als een van de ouders of allebei de ouders astma hebben, of als je kind ook last heeft van eczeem, allergische neusklachten of hooikoorts. Ook een kind dat te vroeg geboren is of overgewicht heeft, heeft meer kans.

Roken speelt daarbij een rol. De kans is groter als de moeder tijdens de zwangerschap heeft gerookt of rook van anderen heeft ingeademd. Dat geldt ook als iemand in de eerste jaren van het kind in huis rookt. Of borstvoeding de kans op astma kleiner maakt, is onzeker.

Wil je weten waar die buisjes precies zitten, lees dan over de buisjes die de lucht naar de longen brengen en over hoe de ademhaling in elkaar zit. Over astma op latere leeftijd lees je in het artikel over astma bij volwassenen.

Hoe herken je astma bij een kind?

Bij astma heeft je kind last van piepend ademen, benauwdheid of hoesten. Je kind is ook sneller moe en snel benauwd bij inspannen. Alleen een huisarts kan vaststellen of je kind astma heeft: jonge kinderen hebben vaak alleen periodes met deze klachten, bijvoorbeeld piepend ademen als ze verkouden zijn.

Andere klachten die bij astma passen zijn deze:

• slijm ophoesten
• brommende, zagende of pruttelende geluiden bij het ademen
• wekenlang hoesten, vooral ’s nachts
• veel moeite met ademen
• snel uitgeput zijn
• snel kortademig zijn, bijvoorbeeld bij rennen of sporten

Meer dan de helft van de jonge kinderen met deze klachten blijkt later geen astma te hebben. Vaak verdwijnen de klachten voor de leeftijd van 6 jaar. Pas vanaf de leeftijd van 6 jaar wordt duidelijk of je kind echt astma heeft.

Waardoor krijgt je kind klachten van astma?

Bij kinderen met astma reageren de longbuisjes op bepaalde prikkels. Je kind kan voor een of meer prikkels overgevoelig zijn. Meestal reageren de longen meteen na de prikkel, soms pas na uren. Sommige prikkels horen bij een allergie, andere niet. Welke prikkels dat zijn, verschilt per kind.

Je kind kan allergisch zijn voor deze prikkels:

• huisstofmijt, bijvoorbeeld in het matras
• huidschilfers van huisdieren: katten, honden, knaagdieren, paarden
• stuifmeel van bomen of gras (pollen), in het voorjaar en de zomer
• schimmels, vooral in een vochtig huis

Daarnaast zijn er prikkels waar geen allergie bij hoort:

• verkoudheid of griep
• kou, vochtige lucht, stoom, mist
• rook van sigaretten, damp van e-sigaretten, rook van een waterpijp
• vieze lucht (fijnstof) van auto’s, fabriek, houtkachel of vuurwerk
• baklucht, lucht van parfum, deodorant, haarlak, verf of schoonmaakmiddelen
• tijdens of na actief bewegen, rennen of sporten
• gespannen, boos of verdrietig zijn
• sommige medicijnen, bijvoorbeeld ibuprofen

Wat doe je bij een longaanval?

Bij een longaanval is je kind heel erg benauwd. De longbuisjes trekken ineens samen en je kind heeft moeite om genoeg lucht te krijgen. Je ziet je kind snel ademen en je hoort het piepen. Je ziet ook dat het moeite moet doen om te ademen: de spieren van de borstkas trekken in en soms bewegen de neusvleugels mee.

Blijf zelf zo rustig mogelijk, dan kun je je kind het beste helpen. Doe daarna dit:

1. Geef je kind 1 puf met een luchtwegverwijder, bijvoorbeeld salbutamol. Doe dit met een verstuiver en een voorzetkamer als je die hebt, en laat je kind daarna rustig 5 keer in- en uitademen. Heb je geen voorzetkamer, gebruik dan de poederinhalator.
2. Geef meteen daarna nog 1 puf op dezelfde manier.
3. Bel je huisarts of de huisartsenpost. Doe dit ondertussen, dus niet pas als de pufjes niet werken. De huisarts wil je kind meteen zien.
4. Herhaal de puf na 15 minuten als je kind nog steeds benauwd is.
5. Bel 112 als je kind suf wordt of als de huid van je kind blauw-paars wordt.

Duurt een longaanval te lang, dan kan je kind uitgeput raken en wordt de huid blauw-paars. Tijdens een longaanval mag je kind niet druk spelen of sporten. Een longaanval kan voor je kind en voor jou een angstige ervaring zijn.

De huisarts geeft je kind nog pufjes als het nog steeds benauwd is. Wordt je kind daarna minder benauwd, dan kun je samen weer naar huis. De huisarts vertelt dan hoe je thuis verder pufjes geeft: elke 3 tot 4 uur 4 pufjes met een luchtwegverwijder. Soms krijgt je kind voor 3 dagen prednison, een ontstekingsremmer. De volgende dag kom je met je kind op controle.

Wordt je kind niet minder benauwd tijdens de longaanval, dan belt de huisarts een ambulance. Je kind krijgt dan zuurstof en medicijnen met een kapje over neus en mond, en de kinderarts neemt de behandeling over. Soms moet je kind een nachtje in het ziekenhuis blijven; als ouder mag je vaak bij je kind blijven slapen.

Wanneer naar de huisarts?

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Je spreekt eerst de assistent. Die stelt vragen en bespreekt jullie situatie met de huisarts. Als het nodig is, belt de assistent een ambulance.

Hoe stelt de huisarts astma vast bij je kind?

De huisarts vraagt op welke momenten je kind hoest, piept of benauwd is. Bijvoorbeeld na een verkoudheid, ’s nachts in bed, of in de winter of het voorjaar. Ook na contact met een hond of kat, als iemand in de buurt heeft gerookt, of tijdens en na het rennen. Ook vraagt de huisarts of je kind eczeem heeft en of een van de ouders astma, hooikoorts of eczeem heeft.

Daarna kijkt en luistert de huisarts hoe je kind ademt. De huisarts let op sneller ademen, piepende geluiden, intrekken van de huid onder of tussen de ribben, en neusvleugels die heen en weer bewegen. Heeft je kind dit, dan is het waarschijnlijk benauwd. Soms komt dat door astma.

Tot de leeftijd van 6 jaar is het onzeker of je kind astma heeft. Soms vraagt de huisarts een bloedonderzoek aan, dat kan laten zien of je kind ergens allergisch voor is. Zekerheid geeft dat niet: laat het bloedonderzoek geen allergie zien, dan kan je kind toch astma hebben.

Vanaf 6 jaar zijn de klachten en het luisteren naar de longen meestal al genoeg. Twijfelt de huisarts, dan is je kind nu oud genoeg voor een blaastest, ook wel longfunctietest genoemd. Je kind krijgt een klemmetje op de neus, ademt diep in en blaast hard uit, en doet dat nog 2 of 3 keer. Daarna ademt je kind een luchtwegverwijder in en blaast opnieuw. Zit er veel verschil tussen, dan heeft je kind astma.

Welke medicijnen krijgt je kind bij astma?

Er zijn 2 soorten medicijnen tegen klachten van astma: luchtwegverwijders en ontstekingsremmers. Je kind ademt ze in met een puffer, zodat ze meteen in de longen komen en je kind minder last heeft van bijwerkingen. Welke medicijnen je kind nodig heeft, hangt af van hoe vaak je kind benauwd is en hoe erg de klachten zijn.

Een luchtwegverwijder zorgt ervoor dat de spiertjes rond de longbuisjes ontspannen, waardoor je kind snel beter kan ademen. Een voorbeeld is salbutamol. Zo’n medicijn werkt binnen 5 tot 10 minuten. Mogelijke bijwerkingen zijn trillende handen, onrust en hartkloppingen; je kind kan er druk van worden. Vervelend, maar het kan geen kwaad.

Een ontstekingsremmer remt de ontsteking van het slijmvlies in de longbuisjes en heet daarom ook luchtwegbeschermer. Een voorbeeld is fluticason. Dit medicijn begint pas na een paar weken goed te werken, en alleen als je kind het elke dag gebruikt. Mogelijke bijwerkingen zijn heesheid en een ontsteking door schimmels in de mond.

Heeft je kind 1 of 2 keer in de week klachten en kan het verder gewoon actief zijn, dan is een luchtwegverwijder bij klachten genoeg. Weet je wanneer je kind klachten krijgt, bijvoorbeeld bij sporten, dan kan het de luchtwegverwijder 10 tot 15 minuten voor het sporten gebruiken.

Is je kind vaker dan 2 keer in de week benauwd, of ook ’s nachts, dan is het beter om elke dag een ontstekingsremmer te gebruiken. Je kind heeft dan in het begin nog steeds de luchtwegverwijder nodig. Is de benauwdheid over, dan blijft je kind de ontstekingsremmer nog 6 weken of langer elke dag gebruiken.

Je kind ademt de medicijnen in met een verstuiver met voorzetkamer of met een poederinhalator. De huisarts, praktijkondersteuner of apotheker laat zien hoe dat moet, en daarna oefen je het samen met je kind. Dat is belangrijk, want anders werken de medicijnen niet goed.

Wat kun je zelf doen?

Zorg dat er niemand in de buurt van je kind rookt, ook niet buiten. Rook zelf nooit in de omgeving van kinderen, en zeker niet bij een kind met astma. Rook ook nooit in huis als je kind er niet is: de rook blijft op muren en meubels zitten, ook als je de ramen openzet. Zelfs als je buiten rookt, komt de rook op je kleren, haren en huid.

Rook je zelf, probeer dan te stoppen. Dat kan moeilijk zijn; vraag dan hulp bij stoppen met roken, bijvoorbeeld via je huisarts. Zorg ook dat je kind zelf niet gaat roken. Door rook krijgt je kind meer last van de astma, en werken de astmamedicijnen minder goed.

Laat je kind veel bewegen en sporten om fit te blijven. Het kan zijn dat je kind bij rennen of sporten benauwd wordt, maar neem het toch mee naar buiten en laat het rennen, fietsen en spelen. Medicijnen inademen maakt de kans klein dat je kind klachten krijgt bij het sporten. Kinderen met overgewicht hebben meer last van hun astma.

Weet je voor welke prikkels je kind gevoelig is, dan kun je die zo veel mogelijk beperken. Bij huisstofmijt houd je de slaapkamer zo stofvrij en droog mogelijk. Bij een huisdier laat je het dier niet in de slaapkamer en laat je je kind de handen wassen na het aaien. Bij schimmels zorg je voor zo weinig mogelijk vocht in huis.

Is je kind allergisch voor stuifmeel, volg dan het weerbericht voor hooikoorts. Houd de ramen dicht als er veel stuifmeel in de lucht zit en geef je kind buiten een zonnebril. Maak het gezicht schoon met een washandje na het buitenspelen, en was de haren met water voor het slapengaan.

Hoe gaat het verder?

Astma is meestal goed te behandelen met medicijnen. Bij goed gebruik worden de klachten minder of blijven ze lang weg. Medicijnen kunnen astma niet genezen. Klachten van astma bij jonge kinderen gaan wel vaak na een paar jaar vanzelf over, zoals piepen bij een verkoudheid.

De helft van de jonge kinderen met klachten van astma heeft rond de leeftijd van 6 jaar geen klachten meer. Veel kinderen met astma hebben jaren een ontstekingsremmer nodig. Soms lukt het om er langzaam minder van te gebruiken, maar als de klachten vaak terugkomen blijft een ontstekingsremmer of luchtwegverwijder nodig.

Na ongeveer 2 weken medicijnen gebruiken ga je met je kind terug naar de huisarts om te bespreken hoe het gaat. Begint je kind met een ontstekingsremmer, dan komt het daarna om de 3 maanden op controle. Gaat het goed, dan hoeft dat nog maar 1 keer per jaar. Gebruikt je kind ontstekingsremmers, dan krijgt het een uitnodiging voor de griepprik. Bij griep kunnen klachten van astma erger worden, maar of de griepprik dat voorkomt is onzeker.