Wat is een infectie?

Een infectie ontstaat als een ziekteverwekker je lichaam binnenkomt en je ziek maakt. Dat kan een bacterie zijn, een virus, een schimmel of een parasiet. Koorts hoort daar vaak bij, en die is meestal niet gevaarlijk. Maar soms reageert je lichaam zo heftig op de ziekteverwekker dat het gevaarlijk wordt, en dan telt hoe snel je belt.

Wat is een infectie precies?

Een infectie is wat er gebeurt als een ziekteverwekker je lichaam binnenkomt en je ziek maakt. Dat kan een bacterie zijn, een virus, een schimmel of een parasiet. Thuisarts noemt zoiets meestal een ontsteking: een ontsteking door een virus, of een ontsteking door een bacterie. Niet elke ontsteking komt door een ziekteverwekker, want ook een ziekte als reuma geeft ontstekingen.

Ziekteverwekkers zijn micro-organismen, en die zitten overal: op je handen, op je lichaam, in de wc, in de douche en in de keuken. Het RIVM benadrukt daarbij iets wat vaak wordt vergeten: de meeste micro-organismen zijn onschuldig of zelfs nuttig. Alleen een deel ervan maakt je ziek, zoals het griepvirus, het norovirus, salmonellabacteriën en candida, een schimmel. Wil je weten hoe je lichaam zo’n indringer aanpakt, lees dan verder over je afweer tegen ziekteverwekkers en over hoe een ontstekingsreactie in je lichaam werkt.

Welke ziekteverwekkers geven een infectie?

Vier groepen ziekteverwekkers kunnen een infectie geven: bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. Voor jou als lezer maakt het verschil vooral uit bij de behandeling, want antibiotica werken alleen tegen bacteriën. De meeste ontstekingen ontstaan door een virus, zoals bij verkoudheid of griep.

	Ontsteking door een virus	Ontsteking door een bacterie
Hoe vaak	De meeste ontstekingen	Sommige ontstekingen
Voorbeelden	Verkoudheid, griep	Longontsteking, blaasontsteking, sommige soa’s
Helpen antibiotica?	Nee	Ja, ze doden de bacteriën of remmen hun groei

Soms loopt het door elkaar. Een ontsteking kan met een virus beginnen, waarna er later een bacterie bij komt. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij ontstekingen van de keel, de longen, het oor of het oog. De ontsteking wordt dan erger, en vaak wordt de koorts hoger of komt hij terug na een paar dagen zonder koorts.

Hoe kom je aan een infectie?

Ziekteverwekkers verspreiden zich vooral via je handen. Dat is precies waarom handen wassen zo veel uitmaakt: je haalt de ziekteverwekkers er letterlijk af voordat ze in je mond of in je eten belanden. Daarnaast reizen ze mee via hoesten en niezen, via voorwerpen die veel mensen aanraken en via voedsel.

Het RIVM geeft daar concrete adviezen bij, en die zijn stuk voor stuk te doen:

• Je handen. Je kunt ziekteverwekkers oplopen door tuinieren, in de zandbak spelen of vlees snijden. Je krijgt ze direct binnen door je vingers in je mond te steken, of indirect door eten klaar te maken dat niet meer gekookt wordt, zoals een salade.
• Hoesten en niezen. Doe dat in je elleboog, of in een zakdoek die je daarna weggooit. Hoest of nies je toch in je handen, was ze dan zo snel mogelijk met water en zeep.
• Wat je vaak aanraakt. Lichtknopjes en deurklinken geven ziekteverwekkers door van de ene hand aan de andere.
• Eten. Een keukenblad dat er schoon uitziet, kan toch salmonellabacteriën dragen. Schoon en hygiënisch zijn niet hetzelfde: haal je de kruimels weg, dan kunnen de ziekteverwekkers er nog zitten.

Waaraan merk je een infectie?

Koorts is het meest algemene teken van een infectie. Je hebt koorts als de temperatuur in je lichaam 38 graden of hoger is, en dat is meestal een normale reactie op een ontsteking door een virus of bacterie. Bij een hogere temperatuur kan je lichaam die virussen en bacteriën namelijk beter kapotmaken.

Meten doe je het betrouwbaarst met een thermometer in je anus. Een oorthermometer is minder betrouwbaar. Eén keer per dag meten is genoeg.

Verder hangen je klachten af van de soort besmetting. Thuisarts noemt als voorbeelden hoesten, benauwdheid, pijn bij het plassen, buikpijn, misselijkheid of overgeven, minder zin in eten en hoofdpijn. Zit de ziekteverwekker in een wond, lees dan verder bij een wond die ontstoken raakt.

Wanneer bel je de huisarts?

Koorts alleen is meestal geen reden om te bellen: ook hoge koorts is meestal niet gevaarlijk en gaat binnen een week vanzelf over. Drink elke dag 2 liter of meer zodat je niet uitdroogt, en neem meer rust dan normaal. Het gaat mis als je lichaam heel heftig op de ziekteverwekker gaat reageren. Dat heet een sepsis, en die is levensbedreigend.

Heb je een ziekte waardoor je minder vocht mag drinken, zoals hartfalen of een nierziekte? Bespreek dan met je huisarts of je arts in het ziekenhuis hoeveel je mag drinken. En wat telt bij een infectie is niet alleen de thermometer, maar hoe ziek je je voelt en welke klachten erbij komen.

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt.

Bij een sepsis kun je verder merken dat je gezicht minder kleur heeft en dat je je heftig grieperig voelt. Ook kun je pijn of spierpijn in je hele lichaam hebben, of zo ziek en zwak zijn dat je niet meer op je benen kunt staan. Ben je eerder in het ziekenhuis opgenomen geweest met een sepsis en krijg je dezelfde klachten weer? Neem dan ook direct contact op.

Bel dezelfde dag als je koorts hebt en dit erbij komt

Niet elke reden om te bellen is een spoedgeval. Bel bij koorts dezelfde dag je huisarts als een of meer van deze dingen bij jou zo zijn:

• Je voelt je heel ziek.
• Je drinkt heel weinig: minder dan de helft van wat je normaal drinkt.
• Je plast heel weinig: minder dan 2 keer op een dag. Ben je ouder dan 70 jaar, bel dan als je 12 uur lang niet geplast hebt.
• Je krijgt opnieuw koorts, nadat de koorts een paar dagen weg was.
• Je krijgt koorts in de eerste week na je bevalling.
• Je bent in de afgelopen 4 weken in een warm land geweest.

Bel eerder als je minder afweer hebt

Heb je een ziekte of gebruik je medicijnen die je afweer minder maken, dan is een infectie eerder gevaarlijk. Bel bij koorts dan dezelfde dag je huisarts of de arts in het ziekenhuis. Dat geldt als een van deze dingen bij jou zo is:

• Je hebt een ziekte van je hart, je longen of je nieren.
• Je hebt diabetes.
• Je hebt minder afweer door een ernstige ziekte.
• Je hebt minder afweer door een medische behandeling, bijvoorbeeld chemotherapie.

Gebruik je medicijnen en heb je steeds diarree of blijf je overgeven? Bel dan ook. Let op dat je niet uitdroogt en bespreek met je arts wat je met je medicijnen moet doen. Stop er nooit zelf mee.

Helpen antibiotica tegen elke infectie?

Nee. Antibiotica helpen alleen bij een ontsteking door een bacterie. Ze doden de bacteriën of ze remmen hun groei. Tegen een virus doen ze niets, dus ook niet bij een verkoudheid of griep, en daarom schrijft je arts ze bij die klachten niet voor. Meer daarover lees je bij wanneer antibiotica wel en niet helpen.

Krijg je wel antibiotica, slik ze dan zoals op het recept staat. Bel je huisarts als je toch zieker wordt of meer dan 3 dagen koorts houdt. Stop niet zelf met de antibiotica, maar overleg altijd eerst met je arts.

Wat kun je zelf doen om een infectie te voorkomen?

Handen wassen is de maatregel met het meeste effect, want de meeste ziekteverwekkers verspreiden zich via de handen. Was ze 20 seconden met water en zeep. Was ze na een toiletbezoek en na het hoesten, niezen of neus snuiten. Was ze ook voor het koken, voordat je gaat eten, als je thuiskomt en als ze om een andere reden vies zijn geworden.

Neem vloeibare zeep uit een pompje en maak je handen eerst goed nat. Wrijf ze lang genoeg over elkaar, zodat de boven- en onderkant helemaal onder de zeep zitten. Spoel af met stromend water en droog ze goed af, ook tussen je vingers.