Astma

Bij astma zijn de buisjes in je longen extra gevoelig voor prikkels, bijvoorbeeld voor stof, dieren, rook of een verkoudheid. Daardoor raken ze ontstoken en word je benauwd, ga je hoesten of adem je piepend. Astma gaat niet meer over, maar is met medicijnen die je inademt vaak goed te behandelen.

Wat is astma?

Astma is een ziekte van de buisjes in je longen. Bij astma zijn die buisjes extra gevoelig voor prikkels, bijvoorbeeld voor stof, dieren, rook of griep. Door die prikkels raken de buisjes ontstoken. Ze worden dik en er komt meer slijm in. Daardoor kun je moeilijker ademen en ga je hoesten.

Die buisjes heten ook longbuisjes. Als je ademt, gaat de lucht er doorheen naar je longen. Normaal zijn ze wijd genoeg om makkelijk in en uit te ademen. Bij sommige prikkels trekken de spiertjes eromheen samen, en dan worden ze tijdelijk nauwer.

Astma begint meestal als je kind bent. Je hebt dan vaak ook een allergie, bijvoorbeeld voor huisstofmijt of pollen. Ook kunnen meer mensen in je familie astma hebben. Je kunt astma ook later krijgen, soms pas als je 50 jaar of ouder bent. Wil je weten waar die buisjes precies zitten, lees dan over de buisjes die de lucht naar je longen brengen en over de bouw van je longen.

Hoe herken je astma?

Bij astma kun je last hebben van een of meer van deze klachten. Je voelt je benauwd en hebt het gevoel dat je niet genoeg lucht krijgt. Je maakt een piepend geluid als je ademt. Je hoest vaak, soms alleen ’s nachts. Je bent snel moe omdat ademen je meer moeite kost, en je bent minder fit: bewegen en sporten hou je minder lang vol.

Het piepen hoor je vooral als je uitademt. Heb je soms heel erg last van je astma, dan noemen we dat een longaanval. Wat dat is en wat je dan doet, staat verderop.

Alleen een huisarts kan vaststellen of je astma hebt. Denkt je huisarts dat je misschien astma hebt, dan doe je een blaastest, ook wel longfunctietest genoemd. Je krijgt een klemmetje op je neus, ademt diep in en blaast hard uit, ongeveer 3 keer.

Zo is meestal te zien of je astma hebt. Soms is het nog niet duidelijk en krijg je een extra onderzoek. Artsen noemen zo’n blaastest spirometrie. De richtlijn voor huisartsen stelt de diagnose op een gesprek, lichamelijk onderzoek en deze test samen.

Wat maakt je astma erger?

Als je astma hebt, worden je longen geprikkeld. Meestal merk je dat meteen, soms pas na uren. Je krijgt dan meer last: je voelt je bijvoorbeeld benauwd, of je moet erg hoesten. Dat kan in huis gebeuren, buiten of op je werk. Welke prikkels dat zijn, verschilt per persoon.

Iemand met astma kan allergisch zijn voor:

• huisstofmijt
• schilfers uit de vacht van huisdieren, zoals katten, honden, knaagdieren en paarden
• pollen van bomen, grassen of onkruid
• schimmels

Daarnaast kun je je benauwd voelen door andere prikkels:

• verkoudheid of griep
• rook van sigaretten, e-sigaretten of een waterpijp
• kou
• mist
• fijne stofjes in de lucht, bijvoorbeeld van houtkachels of vuurwerk
• sterke lucht, bijvoorbeeld van parfum, verf of schoonmaakmiddel
• bewegen en sporten
• stress
• medicijnen, bijvoorbeeld pijnstillers zoals NSAID’s

Rook telt ook als een ander in dezelfde ruimte rookt en jij niet. Dat heet meeroken.

Wat is een longaanval en hoe herken je die?

Bij een longaanval worden de buisjes in je longen plotseling heel smal. Je voelt je dan erg benauwd, ook als je stilstaat of stilzit. Je kunt moeilijk praten, doordat een zin zeggen bijna niet gaat. Je kunt niet liggen omdat je bijna niet kunt ademen, en je merkt dat je heel snel ademt. Vaak worden de klachten niet minder als je je medicijnen gebruikt.

Een longaanval komt bijvoorbeeld doordat je verkouden bent of griep of een longontsteking hebt. Ook contact met rook, pollen, huisstofmijt of huisdieren kan het geven. Het gebeurt ook als je een paar dagen of langer geen medicijnen gebruikt. En als je ze niet op de goede manier inademt, of niet de juiste medicijnen of hoeveelheid gebruikt.

In deze situaties kun je sneller een longaanval krijgen:

• je komt in een ruimte waar gerookt is
• je vergeet soms je medicijnen in te nemen
• je puffer is op en je hebt nog geen nieuwe in huis
• je hebt elke dag last van je astma en gebruikt alleen een luchtwegverwijder

Wat doe je bij een longaanval?

Bel je huisarts als je denkt dat je een longaanval hebt. Dat geldt ook ’s avonds, ’s nachts en in het weekend: dan bel je de huisartsen-spoedpost. Meestal krijg je extra medicijnen om in te ademen, of hoor je welke medicijnen je zelf extra kunt nemen. Blijf je je daarna erg benauwd voelen, dan kan de huisarts je doorsturen naar het ziekenhuis.

Bel ook direct als je steeds benauwder wordt en je medicijnen niet helpen, als een zin zeggen bijna niet gaat, of als je heel snel ademt. Wacht niet af tot de aanval vanzelf overgaat. Iemand belt direct 112 als je zo moe bent dat je bijna niet meer kunt ademen. Dat geldt ook als je niet of bijna niet reageert als iemand iets tegen je zegt, of als je huid blauw-paars wordt.

Soms krijg je bij een longaanval ook pillen. Bijvoorbeeld pillen met prednison, die de ontsteking van de buisjes in je longen minder maken. Die slik je meestal 5 dagen. Heb je de longaanval door een longontsteking, dan kun je ook antibiotica krijgen: medicijnen die bacteriën doden.

Wat doe je bij een longaanval van een kind?

Bij een longaanval is je kind heel erg benauwd. Blijf zelf zo rustig mogelijk, dan kun je je kind het beste helpen. Doe daarna dit:

1. Geef je kind 1 puf met een luchtwegverwijder, bijvoorbeeld salbutamol. Doe dit met een verstuiver en een voorzetkamer als je die hebt, en laat je kind daarna rustig 5 keer in- en uitademen. Heb je geen voorzetkamer, gebruik dan de poederinhalator.
2. Geef meteen daarna nog 1 puf op dezelfde manier.
3. Bel je huisarts of de huisartsenpost. Doe dit ondertussen, dus niet pas als de pufjes niet werken. De huisarts wil je kind meteen zien.
4. Herhaal de puf na 15 minuten als je kind nog steeds benauwd is.
5. Bel 112 als je kind suf wordt of als de huid van je kind blauw-paars wordt.

Tijdens een longaanval mag je kind niet druk spelen of sporten. Wordt je kind niet minder benauwd, dan belt de huisarts een ambulance. Je kind krijgt dan zuurstof en medicijnen met een kapje over neus en mond, en de kinderarts neemt de behandeling over.

Wanneer naar de huisarts?

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Je spreekt eerst de assistent van de huisarts. Die stelt vragen en bespreekt jouw situatie met de huisarts. Als het nodig is, belt de huisarts ook een ambulance voor je.

Voor een kind gelden eigen grenzen. Bel direct je huisarts of de huisartsenpost als je kind ernstig benauwd is, of als je kind benauwd blijft nadat het een luchtwegverwijder heeft ingeademd. Die werken meestal binnen 5 tot 10 minuten. Bel op werkdagen als je kind vaker dan 2 keer per week de luchtwegverwijder nodig heeft, of als het inademen van de medicijnen niet lukt.

Welke medicijnen krijg je bij astma?

Bij astma krijg je medicijnen die je inademt, zodat ze direct in je longen komen. Er zijn twee soorten: een luchtwegverwijder en een ontstekingsremmer. Je huisarts of de praktijkondersteuner bespreekt met je welke je nodig hebt. Dat hangt af van hoeveel klachten je hebt en hoe vaak. Medicijnen genezen astma niet, maar je hebt er minder of geen last meer door.

Een luchtwegverwijder maakt de buisjes in je longen wijder. Na ongeveer 10 minuten adem je weer beter. Voorbeelden zijn salbutamol en formoterol. Je kunt er bijwerkingen van krijgen: trillende handen, een onrustig gevoel, of een hart dat heel snel klopt.

Een ontstekingsremmer maakt de ontsteking van de buisjes minder en beschermt ze tegen nieuwe ontstekingen. Je hebt dan minder last van slijm, hoesten en benauwdheid. Deze medicijnen helpen meestal pas na een paar weken. Voorbeelden zijn beclometason en budesonide. Soms geven ze bijwerkingen, zoals hees zijn of een schimmelinfectie in je mond.

Je ademt de medicijnen in met een puffer, ook wel inhalator genoemd. Er zijn puffers met poeder en puffers die je met een voorzetkamer gebruikt, een plastic buis met een mondstuk. Spoel na elke keer je mond met water: dan blijft er minder medicijn in je mond achter en heb je minder kans op bijwerkingen.

Het is belangrijk dat je de medicijnen op de goede manier inademt, anders werken ze niet goed. De praktijkondersteuner, de apotheker of je huisarts laat zien hoe jouw puffer werkt en oefent het met je.

Wat kun je zelf doen?

Gezond leven is bij astma erg belangrijk. Je hebt dan meestal minder last, of een tijd helemaal geen last. Rook niet en laat anderen niet in je buurt roken. Beweeg elke dag een half uur of meer, en val af als je te zwaar bent. Probeer ook niet in de buurt te komen van prikkels waar jij gevoelig voor bent.

Stoppen met roken is bij astma extra belangrijk. Je hebt er minder last van slijm en van een benauwd gevoel door. Je medicijnen werken beter en je hebt er minder of zelfs geen meer nodig. Ook wordt de schade aan je longen niet erger. Kijk voor hulp bij stoppen met roken wat bij je past.

Fit zijn helpt om makkelijker te ademen. Ben je bewegen niet gewend, begin dan met 10 minuten per dag en bouw het rustig op. Doe iets wat je leuk vindt, zoals wandelen, fietsen of zwemmen. Is het koud buiten, probeer dan door je neus te ademen: de lucht warmt daar al iets op en prikkelt je longen dan minder. Voel je je vaak benauwd als je beweegt, maak dan een afspraak met je huisarts of de praktijkondersteuner.

Haal elk jaar de griepprik als je elke dag medicijnen tegen astma gebruikt. Je krijgt daarover bericht van je huisarts. Na een longaanval heb je meer kans om er weer een te krijgen. Blijf je medicijnen daarom goed gebruiken, en maak daarover afspraken met je huisarts of de praktijkondersteuner.

Astma bij kinderen

Bij astma heeft een kind last van piepend ademen, benauwdheid of hoesten. Een kind met astma is ook sneller moe en snel benauwd bij inspannen. De klachten komen vaak door stuifmeel, huisdieren, huisstofmijt, rook, verkoudheid, rennen, stress, kou of mist. Zorg daarom dat er niemand in de buurt van je kind rookt, ook niet buiten.

Andere klachten die bij astma passen zijn deze:

• slijm ophoesten
• brommende, zagende of pruttelende geluiden bij het ademen
• wekenlang hoesten, vooral ’s nachts
• veel moeite met ademen
• snel uitgeput zijn
• snel kortademig zijn, bijvoorbeeld bij rennen of sporten

Jonge kinderen hebben vaak alleen periodes met deze klachten, bijvoorbeeld piepend ademen als ze verkouden zijn. Meer dan de helft van die kinderen blijkt later geen astma te hebben, en vaak verdwijnen de klachten voor de leeftijd van 6 jaar. Pas vanaf 6 jaar wordt duidelijk of een kind echt astma heeft.

Laat je kind veel bewegen en sporten om fit te blijven. Je kind krijgt medicijnen om in te ademen met een puffer. Je huisarts of apotheker laat zien hoe dat het beste gaat en oefent het met jullie. Wat je doet als je kind opeens heel erg benauwd wordt, staat in de sectie *Wat doe je bij een longaanval van een kind?*.

Astma en zwangerschap

Ben je zwanger en heb je astma, maak dan een afspraak met je arts en vertel dat je zwanger bent. Samen bespreek je hoe je astma rustig blijft. Dat is belangrijk voor een gezonde zwangerschap en bevalling. Is je astma niet rustig, dan is de kans groter dat je baby te vroeg geboren wordt of te weinig weegt. Maak ook een afspraak met een verloskundige.

Stop niet zomaar met je astma-medicijnen en ga er ook niet minder van gebruiken. Bespreek het met je arts. Onrustige astma of een astma-aanval kan gevaarlijk zijn voor jou en je baby. De meeste astma-medicijnen zijn veilig voor jou en je baby, en die kun je dus blijven gebruiken tijdens je zwangerschap en bevalling. Bel direct je arts als je een astma-aanval hebt.

Wordt de baby groter, dan kan die je middenrif omhoog drukken. Daardoor adem je minder makkelijk, en dat komt vaak voor. Twijfel je of je benauwdheid door je astma komt of door iets anders, bespreek dat dan met je arts. Meer over hoe je ademhaling in elkaar zit lees je in het overzicht van de ademhalingsorganen.

Hoe gaat het verder?

Medicijnen en gezond leven helpen bij astma vaak goed. Soms heb je helemaal geen last meer. De klachten kunnen ook terugkomen, bijvoorbeeld bij kouder weer of als je verkouden bent. De ziekte zelf gaat niet meer over: je longen blijven gevoelig voor prikkels.

Je komt regelmatig op controle bij je huisarts of de praktijkondersteuner. Heb je geen last van je astma, dan is dat meestal 1 keer per jaar. Houd je wel last, dan kom je vaker, bijvoorbeeld 3 of 4 keer per jaar. Na een longaanval kom je ook op controle. Blijf je toch vaak last houden van je astma, dan kan je huisarts je doorsturen naar de longarts in het ziekenhuis.