Bijholteontsteking

Een bijholteontsteking herken je aan een verstopte neus of een loopneus met druk of pijn in je gezicht, die erger wordt als je bukt of kauwt. Het begint vaak met een gewone verkoudheid. Meestal gaat het vanzelf over in 1 tot 3 weken. Antibiotica zijn bijna nooit nodig.

Wat is een bijholteontsteking?

Bij een bijholteontsteking is het slijmvlies in je neus en bijholtes ontstoken, het dunne laagje dat slijm maakt. Bij elke verkoudheid is dat slijmvlies al een beetje ontstoken. Een bijholteontsteking kan passen bij een neusverkoudheid waar pijn of druk in je gezicht bij komt. Vaak ruik je ook minder goed. Alleen een (huis)arts kan vaststellen of je een bijholteontsteking hebt.

Je bijholtes zitten links en rechts van je neus en boven je ogen. Het zijn kleine ruimtes met lucht in het bot van je bovenkaak en je voorhoofd.

Vanuit elke bijholte loopt een gangetje naar de binnenkant van je neus. Bij een bijholteontsteking zit er veel snot in je bijholtes en kan het daar niet goed uit weg.

Sinusitis is een ander woord voor hetzelfde. En een voorhoofdsholteontsteking is geen aparte ziekte: de bijholtes in je voorhoofd heten voorhoofdsholtes, en die in je kaak heten kaakholtes. Vlak onder je kaakholtes zitten de tandwortels van je bovengebit, en boven je kaakholtes zit je oogkas. Dat verklaart waarom je bij een bijholteontsteking pijn kunt voelen in je kiezen, en waarom klachten aan je oog een reden zijn om te bellen.

Waardoor krijg je een bijholteontsteking?

Een bijholteontsteking begint vaak met een verkoudheid, en die komt meestal door een virus en soms door een bacterie. Door de verkoudheid raakt het slijmvlies in je neus en keel ontstoken. Het wordt dikker en maakt meer slijm aan. Daardoor kan het snot niet goed meer uit je bijholtes weg en blijft het daar zitten. Dat geeft druk of pijn in je gezicht.

Een bijholteontsteking kan ook ergens anders vandaan komen. Een ontstoken kies of tandwortel in je bovenkaak kan er een geven, want de tandwortels van je bovengebit zitten vlak onder je kaakholtes. Denkt je huisarts daaraan, dan volgt overleg met de tandarts of met een keel-neus-oor-arts (kno-arts). Ook een allergie kan meespelen, doordat het slijmvlies in je neus daar dikker van wordt.

Pijn in je gezicht komt niet altijd van je bijholtes. Migraine, spanningshoofdpijn, hoofdpijn bij griep, een ontstoken kies en een allergie geven soms dezelfde klachten. Dat is de reden dat je het niet zelf kunt vaststellen.

Hoe herken je een bijholteontsteking (sinusitis)?

Meestal ben je eerst gewoon verkouden. Je neus is verstopt of er komt snot uit. Dat snot is waterig, geel of groen, en er zit soms een beetje bloed bij. Als je ligt, loopt het snot van je neus naar je keel, en daarom moet je vooral ’s nachts soms hoesten.

Bij een bijholteontsteking komt er meer bij die verkoudheid. Je hebt dan een of meer van deze klachten:

• Je voelt druk of pijn in je bovenkaak, je gezicht of je voorhoofd.
• Je kunt hoofdpijn boven je ogen hebben, aan één of aan allebei de kanten.
• Je bovenste tanden en kiezen kunnen pijn doen.
• Kauwen of bukken maakt de druk of de pijn erger.
• Je ruikt minder.
• Je wang is dik. Een dik of rood ooglid hoort hier niet bij: dat is een reden om dezelfde dag te bellen.
• Je hebt koorts: 38 graden of hoger.

De kleur van je snot is geen bruikbaar teken voor de vraag of je antibiotica nodig hebt. Geel of groen snot hoort gewoon bij een verkoudheid en bij een bijholteontsteking.

Een huisarts noemt het een bijholteontsteking als je een loopneus of een verstopte neus hebt, met daarbij minstens één andere klacht van je neus of bijholtes. Dat kan pijn of druk in je gezicht zijn, of minder ruiken. Bij kinderen telt minder ruiken niet mee, maar hoesten wel, overdag of ’s nachts. Duren de klachten langer dan 12 weken, dan noemen artsen het chronisch.

Wat kun je zelf doen?

Stomen en zout water in je neus maken je klachten minder. Je wordt er niet sneller beter door, en dat is geen reden om ze te laten. Een bijholteontsteking duurt meestal 1 tot 3 weken, en in die weken scheelt het of je neus een beetje open is. Alles hieronder kun je zonder recept doen. Zijn je klachten na 2 weken niet minder, bel dan je huisarts.

• Stoom met heet water, bijvoorbeeld 3 keer per dag 15 minuten. Houd je gezicht boven een kom.
• Doe niets in het water. Menthol, eucalyptus en andere toevoegingen kunnen een branderig gevoel geven in je neus, keel en bijholtes. Gewoon heet water is genoeg.
• Baby’s mogen niet stomen, en ook bij jonge kinderen wordt stomen afgeraden. De kans dat ze zich verbranden is te groot. Twijfel je of je kind mag stomen? Vraag het je huisarts of apotheker.
• Druppel of spray zout water in je neus. Zelf maken kan: los 1 theelepel zout op in een glas lauw water en doe een paar keer per dag een paar druppels in ieder neusgat. Kant-en-klaar kopen bij drogist of apotheek mag ook, zonder recept.
• Snuit je neus nooit te hard. Als je te hard snuit, blaas je het snot juist naar je bijholtes. Het is niet bekend of snuiten of je neus ophalen beter is.
• Rook je, stop dan met roken. Roken maakt de binnenkant van je neus, keel en bijholtes gevoeliger voor ontstekingen, en als je rookt duurt het langer voor je weer beter bent. Zorg ook dat je kind niet in een ruimte met sigarettenrook komt.

Welke medicijnen helpen, en welke niet?

Medicijnen zijn niet nodig, want een bijholteontsteking gaat meestal vanzelf over. Heb je veel klachten, dan zijn er twee middelen die je zonder recept kunt kopen. Ze maken je klachten wat minder, schrijft Thuisarts, en je kunt ze ook allebei laten staan.

Een neusspray of neusdruppels met xylometazoline maken het gezwollen laagje in je neus dunner, zodat je makkelijker door je neus ademt. Je mag het 3 keer per dag gebruiken, maar niet langer dan 1 week achter elkaar. Gebruik je het langer, dan werkt het steeds minder goed en zit je neus juist weer verstopt zodra je stopt. Kijk voor de juiste hoeveelheid op de bijsluiter, en overleg met je apotheker of huisarts als je neus na 1 week nog verstopt is.

Voor kinderen gelden extra leeftijdsgrenzen, maar dezelfde week. Gebruikt je kind het langer dan 1 week, dan werkt het steeds minder goed en kan het de klachten juist erger maken. Onder de 2 jaar mag het niet. Voor kinderen van 2 tot en met 5 jaar is het middel niet de eerste keus. Gebruik het alleen als je kind heel veel last heeft van een dichte neus en zout water niet genoeg helpt.

Vanaf 6 jaar mag het wel, en er bestaat een lagere sterkte voor kinderen. Kijk goed op de verpakking of het middel voor de leeftijd van je kind bedoeld is, en hoeveel je mag geven.

Een pijnstiller. De adviezen hieronder gelden vanaf 18 jaar; gaat het om een kind, vraag dan je huisarts of apotheker wat mag. Heb je veel pijn, begin dan altijd met paracetamol. Dat werkt meestal goed en heeft de minste bijwerkingen. Lees altijd de bijsluiter van het middel dat je gebruikt voor de juiste hoeveelheid.

Helpt paracetamol onvoldoende, dan komt pas daarna ibuprofen in beeld. Dat is een ontstekingsremmende pijnstiller, ook wel een NSAID genoemd. Zulke pijnstillers hebben meer bijwerkingen en zijn niet voor iedereen geschikt. Twijfel je of het middel bij jou past, bijvoorbeeld naast je andere medicijnen? Vraag het dan aan je huisarts of apotheker.

Gebruik ibuprofen tegen pijn niet langer dan 5 dagen, en tegen koorts niet langer dan 3 dagen. Houd je daarna nog klachten, overleg dan met je huisarts.

Let op met ibuprofen als je astma hebt. Mensen met astma zijn vaker overgevoelig voor dit middel, en dat kan een plotselinge benauwdheidsaanval geven. Word je er benauwd van of krijg je moeite met ademen, gebruik het dan niet meer en bel 112. Kreeg je eerder zo’n aanval na een ontstekingsremmende pijnstiller? Gebruik ibuprofen dan niet en neem contact op met je huisarts.

Let ook op met ibuprofen als je ouder bent dan 70, eerder een maagzweer of een darmzweer hebt gehad, of bloedverdunners gebruikt. Dan zijn er medicijnen nodig die je maag beschermen. Vraag daarnaar bij je huisarts of apotheker.

Werken je nieren minder goed? Overleg dan met je apotheker, want misschien is een ander middel geschikter. Heb je levercirrose, een blijvend beschadigde lever, dan mag je ibuprofen niet gebruiken en overleg je met je arts over een ander middel.

Ben je zwanger? Neem dan paracetamol en geen ibuprofen. Gebruik paracetamol alleen als het moet, in de kleinste hoeveelheid en zo kort mogelijk. Een neusspray met xylometazoline mag in de gewone hoeveelheid en tot 1 week. Vraag het bij twijfel aan je apotheker, je huisarts of je verloskundige.

Geef je borstvoeding? Dan mag ibuprofen wel, want het komt maar in kleine hoeveelheden in de moedermelk. Gebruik ook dan paracetamol alleen als het moet, in de kleinste hoeveelheid en zo kort mogelijk, en een neusspray met xylometazoline tot 1 week. Vraag het bij twijfel aan je apotheker of je huisarts.

Meestal is een virus de oorzaak, en tegen een virus doen antibiotica niets. De pijnlijke druk komt ook niet van een bacterie, maar doordat de gangetjes tussen je neus en je bijholtes verstopt zitten. Of het om een virus of om een bacterie gaat, is bij de huisarts trouwens niet betrouwbaar vast te stellen.

Antibiotica zijn bijna nooit nodig. Ze helpen niet tegen de klachten en je wordt er niet sneller beter door, en ze geven wel bijwerkingen zoals misselijkheid of diarree. Ze onnodig slikken maakt bacteriën ongevoeliger voor antibiotica, en daar heeft iedereen last van. Soms zijn ze wel nodig: bij een slechte afweer, als je erg ziek bent, als de koorts na 5 dagen niet weg is, of als je koorts terugkomt. Dat beoordeelt je huisarts.

Middelen als echinacea, propolis, bijenpollen en vitaminekuren staan in geen van de bronnen van dit artikel. De huisartsenrichtlijn en Thuisarts noemen ze geen van beide als behandeling van een bijholteontsteking.

Wanneer naar de huisarts?

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Veel vragen over je neus en bijholtes komen eerst telefonisch binnen. De huisarts beoordeelt aan de telefoon of je langs moet komen.

Heb je een verminderde afweer? Dan wil je huisarts je zien, ook zonder de klachten uit het rijtje hierboven. Dat is bijvoorbeeld zo als je langdurig prednison of een ander corticosteroïd in tabletvorm gebruikt, een ontstekingsremmend hormoon, als je afweerremmende medicijnen krijgt, of als je chemotherapie of bestraling krijgt. Het geldt ook bij hiv met een laag aantal T-cellen (afweercellen), bij een immuunstoornis, bij diabetes, en bij kwetsbare ouderen die ziek zijn. Bel dan liever een dag te vroeg dan een dag te laat.

Heb je astma? Dan kunnen je astmaklachten tijdens een bijholteontsteking erger worden. Word je benauwd na ibuprofen of krijg je moeite met ademen, gebruik dat middel dan niet meer en bel 112. Overleg met je huisarts als je klachten erger worden, en pas je astmamedicijnen niet zelf aan. Astma is verder geen reden voor antibiotica.

Bij een baby of jong kind kijkt de huisarts eerder mee. Heeft je baby van jonger dan 3 maanden koorts, bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost.

Let bij een jong kind ook op prikkelbaarheid, onrust in de nacht, sufheid en te weinig drinken. Hoe ziek een kind is, zegt meer dan de hoogte van de koorts. Maakt een jong kind een zieke of suffe indruk, bel dan dezelfde dag je huisarts of de huisartsenpost. Drinkt een jong kind minder dan de helft van normaal, bel dan ook.

Hoe gaat het verder?

Een bijholteontsteking gaat meestal vanzelf over binnen 1 tot 3 weken. De koorts is er vaak na 5 dagen af. Volgens de huisartsenrichtlijn heeft 2 op de 3 volwassenen twee weken na het bezoek aan de huisarts bijna geen klachten meer, en is 90 procent na 3 weken klachtenvrij.

Dat betekent dat 1 op de 10 mensen na 3 weken nog klachten heeft. Blijven de klachten of komen ze steeds terug, dan kan je huisarts je doorsturen naar de kno-arts.

Je huisarts doet meestal geen aanvullend onderzoek. Bloedonderzoek, een echo of een röntgenfoto van de bijholtes worden bij de huisarts niet aanbevolen. Ze dragen niet bij aan het beleid en veranderen dus niets aan wat er moet gebeuren.

Als je er vaak of lang last van hebt

Soms blijven de klachten, of komen ze steeds terug. Duren ze langer dan 12 weken, dan noemen artsen het een chronische bijholteontsteking. Dat kan komen doordat het slijmvlies in je neus en bijholtes dikker is, bijvoorbeeld door een ontsteking of een allergie. Het kan ook komen door neuspoliepen of door een scheef neustussenschot.

Je neus is dan vaak verstopt of je hebt een loopneus. Je kunt ook steeds moeten niezen of jeuk in je neus hebben.

Neuspoliepen zijn bultjes in het slijmvlies van je neus. Ze zijn niet gevaarlijk. Ze komen wel vaker voor bij mensen met astma.

Het neustussenschot is het stuk kraakbeen tussen je neusgaten. Staat dat scheef, dan kan het slijm minder makkelijk uit je neus weg. Voor een kortdurende bijholteontsteking is dat verband niet aangetoond. Blijven je klachten terugkomen, dan kan de kno-arts kijken of er iets is waardoor het slijm niet goed weg kan.

Je huisarts kan je doorsturen naar de kno-arts als je klachten na een behandeling van 6 weken niet weggaan, of als ze steeds terugkomen. Bij 3 of 4 keer per jaar of meer is dat ook een reden. In het ziekenhuis kan de arts met een slangetje met een cameraatje in je neus kijken. Soms volgt een CT-scan, want daarop zijn alle holtes in je hoofd te zien. Ook bloedonderzoek kan erbij horen, bijvoorbeeld om te kijken of je een ontsteking of een allergie hebt.

Verbetert het na 2 weken helemaal niet, of heb je 3 of 4 keer per jaar of meer een bijholteontsteking? Dan kan je huisarts een neusspray met een ontstekingsremmend hormoon (een corticosteroïd) overwegen. Zo’n spray krijg je op recept. Het is iets anders dan de neusspray met xylometazoline, die je zonder recept koopt. Of dat helpt is niet aangetoond, en de huisartsenrichtlijn noemt het een middel voor uitzonderingsgevallen.

In het ziekenhuis krijg je meestal eerst zo’n ontstekingsremmer, als neusspray, als neusdruppels of als neusspoeling. Komen je klachten door een allergie, dan krijg je medicijnen tegen allergie. Soms krijg je pillen of een prik met een ontstekingsremmer, en die werkt in je hele lichaam.

Helpen die medicijnen niet, dan zijn er twee mogelijkheden. Je kunt extra medicijnen krijgen die je afweer minder maken, vaak als een prik. Of je kunt een operatie krijgen.

Bij een operatie haalt de arts kleine stukjes neusslijmvlies en bot weg, zodat er ruimte bij je neus en bijholtes komt en slijm makkelijker weg kan. Neuspoliepen worden dan meteen weggehaald. De operatie heeft risico’s: een nabloeding uit je neus, tijdelijk minder goed ruiken en proeven, en wanden van je bijholte die aan elkaar vast groeien. Bel na een operatie dezelfde dag je arts in het ziekenhuis bij een bloeding die niet stopt, bij pus uit je neus of bij koorts. Bel ook bij erge hoofdpijn, een bult op je voorhoofd of klachten aan je oog.