Gonorroe

Gonorroe, in de volksmond de druiper, is een seksueel overdraagbare aandoening (soa) door een bacterie. Bij een infectie van de geslachtsdelen merken mannen er meestal wel iets van en vrouwen vaak niet. Zit de infectie in de keel of de anus, dan merken de meeste mensen niets. Testen is daarom betrouwbaarder dan afgaan op wat je voelt. Gonorroe is te behandelen met antibiotica.

Wat is gonorroe?

Gonorroe is een infectie door een bacterie, die je oploopt bij seks met iemand die de bacterie bij zich draagt. De infectie zit meestal in de plasbuis, de vagina en baarmoedermond, de anus of de keel. Welke klachten je krijgt, en of je überhaupt iets merkt, hangt sterk af van die plek. De volksnaam druiper verwijst naar een van de klachten bij mannen: vocht dat uit de penis komt.

Gonorroe is een van de seksueel overdraagbare aandoeningen, net als chlamydia, syfilis en herpes genitalis.

Je loopt gonorroe op bij seks. Het RIVM noemt daarnaast dat je gonorroe ook kunt krijgen via handen, seksspeeltjes of orale seks, en schrijft erbij dat gonorroe erg besmettelijk is, al vóórdat de eerste klachten beginnen. Dat is de reden achter twee adviezen verderop: gebruik een condoom tot je de uitslag weet, en vertel het je sekspartners van het afgelopen halfjaar.

Wat zijn de symptomen?

Belangrijk vooraf: de cijfers hieronder gelden alleen voor een infectie van de geslachtsdelen. Het RIVM schrijft erbij dat de klachten bijna alleen voorkomen bij een infectie van de geslachtsdelen. Zit de gonorroe in je keel of je anus, dan merkt ongeveer 90 procent van de mensen er niets van, man of vrouw. Je kunt hem dan wel doorgeven. Na orale of anale seks zegt de afwezigheid van klachten dus vrijwel niets.

	Bij mannen	Bij vrouwen
Klachten bij een infectie van de geslachtsdelen	Ongeveer 90 procent krijgt klachten	30 tot 60 procent krijgt klachten
Klachten bij een infectie in keel of anus	Ongeveer 90 procent merkt er niets van	Ongeveer 90 procent merkt er niets van
Plassen	Pijn of een branderig gevoel bij het plassen	Pijn of een branderig gevoel bij het plassen
Afscheiding	Vocht uit de penis, doorzichtig en slijmerig of groen-geel	Vocht uit de vagina, groen-geel, ruikt anders dan normaal
Verder	Pijn aan de prostaat of de balzak. Bel bij pijn of zwelling in je balzak meteen je huisarts of de huisartsenpost	Een beetje bloed uit de vagina buiten de menstruatie om, of tijdens of na de seks
Overige klachten	Keelpijn, jeuk of pijn aan de anus, soms gewrichtspijn, heel soms een oogontsteking	Keelpijn, jeuk of pijn aan de anus, soms gewrichtspijn, heel soms een oogontsteking
Bij een infectie in de anus	Naast jeuk of pijn ook bloed, slijm of pus bij de ontlasting, pijn bij het poepen, diarree, loze aandrang of krampen	Naast jeuk of pijn ook bloed, slijm of pus bij de ontlasting, pijn bij het poepen, diarree, loze aandrang of krampen

Over hoe snel de klachten beginnen verschillen de bronnen. Thuisarts noemt 2 dagen tot 2 weken na de besmetting, het RIVM houdt een ruimere periode aan, tot 3 weken. Ga daarom uit van de ruimste termijn.

Deze klachten kunnen passen bij gonorroe, maar ook bij een andere soa. Alleen een (huis)arts kan dit vaststellen, met een test.

Hoe laat je je testen?

Bij mannen gaat de test meestal via de plas, schrijft Thuisarts: je levert een potje in, het liefst je eerste plas van de dag, want daarin zitten de meeste bacteriën. Bij vrouwen haal je zelf met een soort wattenstokje wat vocht uit de vagina. Heb je seks gehad in je anus of keel, of heb je daar klachten, vertel dat dan: je arts bepaalt welke plekken getest worden. Voor de anus wordt in meer gevallen getest dan voor de keel. Voor de plastest geldt één praktische regel: je mag het laatste uur niet geplast hebben. Je eerste plas van de dag voldoet daar vanzelf aan. Ben je transgender, dan gaat de test op dezelfde manier; het hangt af van welk lichaamsdeel je hebt.

Heb je als man seks met mannen, dan horen keel en anus standaard mee in de test, ook als je daar geen klachten hebt. Dat schrijft de huisartsenrichtlijn. Bij sekswerkers geldt dat voor de keel.

Het duurt ongeveer 1 week tot de uitslag er is. Spreek met de huisarts of de GGD af hoe je die krijgt.

Testen kan bij de huisarts of bij de GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst), waar je terechtkunt op de soapoli, het spreekuur voor soa’s. Je kunt je daar ook op andere soa’s laten testen, zoals hiv. Denk je dat je gonorroe hebt, of heb je seks gehad met iemand die het heeft, laat je dan testen.

Die twee routes zijn niet hetzelfde. Bij de huisarts kost een soatest geld: het gaat van je eigen risico af. Bij de GGD is het gratis, maar niet iedereen komt ervoor in aanmerking. De huisartsenrichtlijn zet er wel een voorbehoud bij: dat gold in elk geval in 2021. Die centra zijn er volgens de huisartsenrichtlijn aanvullend op de gewone zorg, voor mensen met een verhoogd risico, en hun testbeleid wijkt daardoor iets af van dat van de huisarts.

Thuisarts noemt nog twee aanleidingen om te bellen voor een test. De eerste is dat je partner een andere soa heeft. De tweede is dat je je om een andere reden wilt laten testen, bijvoorbeeld bij een nieuwe relatie.

Heb je klachten, dan kun je meteen testen. Dat schrijft Thuisarts. Gebruik een condoom tot je de uitslag weet. Was het minder dan twee weken geleden dat je seks had, dan kan de test nog niets vinden terwijl je het wel hebt. De huisartsenrichtlijn schrijft dat de test in dat geval bij een negatieve uitslag herhaald moet worden, minstens twee weken na dat contact. Vraag je huisarts of dat voor jou geldt.

Heb je geen klachten, wacht dan 2 weken. Thuisarts schrijft: heb je geen klachten, dan kun je testen 2 weken na de laatste keer seks zonder condoom. Pas dan zit er zoveel gonorroe in je plas, vagina, penis, keel of anus dat je het met de test kunt zien. Ook dan geldt: gebruik een condoom tot je de uitslag weet.

Een condoom beschermt niet volledig. De huisartsenrichtlijn schrijft dat condooms geen volledige bescherming bieden en niet altijd op de juiste manier worden gebruikt. Er wordt daarom ook getest als er wél een condoom is gebruikt. Denk je dat je risico hebt gelopen, laat je dan ook testen als je wél een condoom gebruikte.

Hoe wordt gonorroe behandeld?

Gonorroe is te behandelen met antibiotica.

Meestal krijg je ceftriaxon, het middel waarmee in Nederland behandeld wordt. Je krijgt daarvan één prik. Dat middel is ook veilig als je zwanger bent. Kun je niet tegen het middel in de prik, dan neemt de huisarts eerst een kweek af. Welk ander middel je krijgt, hangt af van die uitslag. Heb geen seks zolang je op die uitslag wacht.

Heb de eerste week na de prik of de eerste pil geen seks, of gebruik altijd een condoom. Zo geef je de gonorroe niet door. Krijg je pillen in plaats van de prik, vraag je huisarts dan of je daarna nog een controletest nodig hebt: de huisartsenrichtlijn wil die juist bij die route wel.

Een controletest na de behandeling is meestal niet nodig, schrijft Thuisarts, maar soms wel. Vraag je huisarts of dat voor jou geldt. Ben je behandeld met azitromycine, ciprofloxacine of amoxicilline, spreek dan vooraf af wanneer je voor controle terugkomt. Ben je zwanger, dan krijg je 4 tot 6 weken na de behandeling opnieuw een test.

Is de test positief, laat je dan ook op hiv testen. Dat is een vaste stap in de huisartsenrichtlijn: gonorroe geldt daar als een aandoening waarbij hiv vaker voorkomt. Je huisarts of de GGD biedt die test aan.

Vertel je sekspartners van het afgelopen halfjaar dat je gonorroe hebt. Zij kunnen zich dan ook laten testen en behandelen. Dat is niet alleen voor hen belangrijk: zonder dat blijft de infectie rondgaan en kun je hem opnieuw krijgen. Voor één groep houdt de huisartsenrichtlijn een kortere termijn aan: mannen mét klachten waarschuwen hun partners van 4 tot 6 weken vóór het begin van die klachten. Voor iedereen anders, dus ook voor vrouwen mét klachten, blijft het een half jaar. Je huisarts of de GGD bepaalt wat voor jou geldt.

Wanneer naar de huisarts?

Wat gebeurt er als je het niet laat behandelen?

Zonder behandeling kan de infectie zich uitbreiden. Daarom is behandelen altijd nodig, ook als je geen of weinig klachten hebt.

Bij vrouwen kan een ontsteking ontstaan aan de baarmoeder, de eierstok en de eileiders. Dat gebeurt niet vaak. Krijg je zo’n ontsteking vaker, dan is er volgens Thuisarts een iets grotere kans dat zwanger worden helemaal niet lukt. Je kunt zo’n ontsteking merken aan erge buikpijn, vaak met koorts. Het RIVM noemt daarbij ook veranderde afscheiding en een onregelmatige menstruatie.

Wacht niet tot je klachten krijgt. De infectie zelf geeft lang niet altijd klachten, en bij vrouwen vaker niet dan bij mannen. Ga dus niet af op de afwezigheid van pijn: laat je behandelen, ook zonder klachten.

Heb je erge buikpijn, zeker met koorts, bel dan je huisarts of de huisartsenpost.

Het RIVM noemt verder een zwangerschap buiten de baarmoeder als mogelijk gevolg. In zeldzame gevallen kan de bacterie de bloedbaan binnendringen en elders in het lichaam een ontsteking geven, schrijft het RIVM: in de gewrichten, of als bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking.

Bij mannen kan een ontsteking ontstaan in de ballen of de prostaat. Ook dat komt bijna nooit voor. Bij mannen en vrouwen kan gonorroe verder een ontsteking in de gewrichten of de ogen geven, en ook dat is zeldzaam.

Ben je zwanger, bel dan je huisarts of verloskundige. Het RIVM noemt eerst een risico voor jezelf: zwangeren met gonorroe kunnen ernstige klachten krijgen, zoals een ontsteking in de baarmoeder. Daarnaast kan de baby te vroeg geboren worden, en kan de baby gonorroe krijgen bij de geboorte, waardoor die oogontstekingen kan krijgen of blind kan worden. Ceftriaxon, het middel dat je meestal krijgt, is ook veilig tijdens de zwangerschap, en 4 tot 6 weken na de behandeling word je opnieuw getest.

Hoe voorkom je gonorroe?

Gebruik altijd een condoom of een beflapje bij seks om te voorkomen dat je gonorroe krijgt, schrijft het RIVM. Een beflapje is een dun lapje dat je over de vagina of de anus legt bij beffen.

De huisartsenrichtlijn geeft daar twee concrete adviezen bij. Bij een nieuwe partner: gebruik minstens 3 maanden een condoom, en bespreek daarna samen of een soatest verstandig is voordat je het condoom weglaat. Loop je door je werk of je seksleven meer risico, dan luidt het advies je regelmatig te laten testen. Voor mannen die seks hebben met mannen is dat 1 tot 2 keer per jaar, net als bij veel wisselende partners; bij sekswerkers 2 tot 4 keer per jaar. Gonorroe komt volgens het RIVM vaker voor bij mannen die seks hebben met mannen dan bij heteroseksuele mensen.