Beroerte

Bij een beroerte is een bloedvat in je hersenen dicht of kapot. Daardoor werkt een deel van je hersenen opeens niet meer goed. De klachten beginnen meestal opeens en zonder voortekenen: een scheve mond, een arm die wegzakt, of praten dat niet meer lukt. Hoe sneller de behandeling begint, hoe groter de kans op een goed herstel. Bel daarom direct 112 als je deze klachten ziet, ook als je twijfelt.

Wat is een beroerte?

Bij een beroerte is een bloedvat in je hersenen dicht of kapot. Daardoor werkt een deel van je hersenen opeens niet meer goed. Welke klachten je krijgt, hangt af van de plek van de beroerte, want elk deel van de hersenen heeft zijn eigen taken. Artsen noemen die klachten uitvalsverschijnselen. Een andere naam voor een beroerte is een cerebrovasculair accident, afgekort CVA.

De klachten zitten vaak aan één kant van je lichaam: een verlamming of een gevoelloos, tintelend gevoel in je gezicht, arm of been. Ze beginnen plotseling en zonder voortekenen, en de verschijnselen ontstaan allemaal tegelijk. Dat plotselinge, gelijktijdige begin is juist wat een beroerte kenmerkt.

Hoe herken je een beroerte?

Er zijn drie dingen die je snel kunt controleren bij iemand anders: de mond, de spraak en de armen. Hangt de mond scheef, praat iemand warrig of onduidelijk, of zakt een arm naar beneden? Dan kan dat komen door een beroerte. Het ezelsbruggetje is mond, spraak, arm: beroerte-alarm. In het Engels heet deze test de FAST-test.

1. Kijk naar de mond. Vraag de ander om breed te lachen of de tanden te laten zien. Hangt de mond scheef?
2. Luister naar de spraak. Vraag de ander om een paar zinnen te zeggen. Praat de ander warrig of onduidelijk, komt die niet goed op woorden, of zegt die rare dingen?
3. Let op de armen. Vraag de ander om beide armen naar voren te strekken met de binnenkant van de handen naar boven. Zakt een arm naar beneden?

Niet iedereen met een beroerte heeft deze drie klachten. Er zijn meer verschijnselen die op een beroerte kunnen wijzen:

• een been dat je minder goed kunt optillen of gebruiken
• minder goed kunnen slikken
• minder goed kunnen zien
• erg duizelig zijn
• erge hoofdpijn
• in de war zijn
• minder of een ander gevoel in je gezicht, arm of been

Soms merkt iemand de klachten zelf niet, terwijl de mensen om diegene heen ze wel zien. Ook als je wakker wordt met één of meer van deze klachten, ga je uit van een beroerte.

Wat doe je als je denkt dat iemand een beroerte heeft?

Bellen is het eerste wat je doet. De behandeling van een beroerte gebeurt in het ziekenhuis, en die werkt beter naarmate hij eerder begint. Blijf daarna bij de persoon en houd het bewustzijn en de ademhaling in de gaten, tot de ambulance er is.

1. Bel direct 112. Zeg dat je denkt aan een beroerte en vertel welke klachten je ziet. Bel ook als je twijfelt.
2. Schrijf op hoe laat de klachten begonnen. Die tijd is belangrijk om de beste behandeling te kunnen kiezen. Weet je het niet zeker, noteer dan wanneer je de persoon voor het laatst zonder klachten hebt gezien.
3. Kijk of er iets in de mond zit. Laat de persoon dat zo nodig uitspugen. Geef niets te eten of te drinken tot een arts de persoon heeft onderzocht.
4. Laat de persoon zitten of liggen in een houding die diegene zelf kiest. Ga niet zelf slepen, tillen of naar het ziekenhuis rijden.
5. Blijf kijken naar het bewustzijn en de ademhaling. Reageert de persoon niet meer, of gaat de ademhaling niet normaal, lees dan hoe je iemand reanimeert.

Welke soorten beroerte zijn er?

Er zijn drie soorten beroerte: een TIA, een herseninfarct en een hersenbloeding. Bij een TIA zit een bloedvat in de hersenen even dicht en gaan de klachten vanzelf helemaal over. Bij een herseninfarct blijft het bloedvat dicht en gaan de klachten niet vanzelf over. Bij een hersenbloeding scheurt een bloedvat en drukt het bloed op een deel van de hersenen.

Zolang niet duidelijk is welke van de drie het is, spreken artsen van een beroerte. Aan de klachten alleen is het verschil niet te zien; alleen een arts kan dit vaststellen, met een scan in het ziekenhuis. Voor jou verandert dat niets aan wat je doet: je belt 112.

Is een TIA een voorbode van een beroerte?

Ja. Een TIA is zelf een soort beroerte, en tegelijk een waarschuwing: na een TIA heb je een grotere kans op een herseninfarct en op een hartaanval. Bij een TIA sluit een bloedpropje een klein bloedvat in de hersenen even helemaal af. Daarna komt het propje weer los, stroomt het bloed weer, en zijn de klachten over. Het Rode Kruis schrijft dat een TIA daarom vaak een waarschuwingsberoerte wordt genoemd.

Bij een TIA trekken de klachten vaak snel weg. Dat is precies de reden om tóch te bellen. Neem spoedcontact op met je huisarts of de huisartsenpost, ook als de klachten alweer verdwenen zijn. Zijn er op dit moment nog klachten, dan bel je 112. Als je snel met een behandeling start, heb je een kleinere kans op een herseninfarct of een hartaanval.

Bij een TIA stuurt de huisarts je door naar de TIA-service in het ziekenhuis. Daar krijg je op één dag verschillende onderzoeken, om te achterhalen wat de oorzaak was.

Hoe ontstaat een beroerte?

Een TIA en een herseninfarct ontstaan doordat een bloedvat in de hersenen dicht gaat zitten. Dat gebeurt op twee manieren. Een bloedprop kan vanuit je hart naar je hersenen gaan en daar een bloedvat afsluiten, bijvoorbeeld door een onregelmatige hartslag of door problemen met je hartkleppen. Of een slagader in of naar je hersenen gaat dicht door slagaderverkalking.

Bij slagaderverkalking is de binnenkant van je slagaders beschadigd. Ze worden daardoor smaller en kunnen uiteindelijk helemaal dichtgaan. Door een hoge bloeddruk, een hoog cholesterol en roken gaat dat proces sneller.

Een hersenbloeding heeft andere oorzaken. Die ontstaat meestal doordat de bloedvaten in de hersenen minder sterk zijn geworden en daardoor sneller kapotgaan. Een hoge bloeddruk kan daar de oorzaak van zijn. Ook een ziekte waarbij je te veel eiwitten in de bloedvaten van je hersenen hebt, kan de oorzaak zijn.

Wanneer heb je meer kans op een beroerte?

Een beroerte komt vaker voor bij mensen met hoge bloeddruk, een hoog cholesterol, diabetes, een hartziekte of migraine met aura, en bij mensen die eerder een hartaanval hebben gehad. Ook roken, veel alcohol drinken en overgewicht vergroten de kans. Sommige hormoonbehandelingen tellen mee, zoals de anticonceptiepil en medicijnen tegen overgangsklachten.

Voor een hersenbloeding gelden deels andere punten. Daar spelen diabetes, roken, veel alcohol en drugsgebruik zoals amfetamine of cocaïne een rol, en daarnaast bepaalde bloedverdunners en ziektes waardoor een bloeding niet goed stopt.

Heb je al een beroerte gehad, dan is de kans op een nieuwe groter. Gezond leven maakt die kans kleiner, en stoppen met roken is daarbij het belangrijkst. Verder helpen een half uur bewegen per dag of meer, en gezond eten met veel verse groente en fruit. Meestal krijg je daarnaast medicijnen om je bloeddruk en cholesterol te verlagen. Stop niet zelf met die medicijnen, maar overleg met je arts of apotheker.

Wanneer naar de huisarts?

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Die route geldt alleen voor de punten hierboven. Zijn er nú klachten die op een beroerte kunnen wijzen, dan bel je 112.

Twijfel je bij andere klachten welk nummer je moet kiezen? Dat verschil staat uitgewerkt in ons artikel over wanneer je 112 belt en wanneer de huisarts.

Wat gebeurt er in het ziekenhuis?

In het ziekenhuis wordt eerst met een scan gekeken of er sprake is van een herseninfarct of een hersenbloeding, want de behandeling verschilt. Bij een herseninfarct kun je in sommige situaties binnen enkele uren een medicijn krijgen dat de bloedprop oplost. Die behandeling heet trombolyse. Soms brengt een arts via een bloedvat in de lies een katheter in om het stolsel weg te halen.

Hoe eerder zo’n behandeling start, hoe groter de kans op een goed herstel. Daarom is het tijdstip waarop de klachten begonnen zo belangrijk. Hoe langer het duurt, hoe minder mensen nog voor trombolyse in aanmerking komen. Datzelfde geldt als het begintijdstip onbekend is. Bel dus altijd, ook als je denkt dat er al veel tijd voorbij is.

Bij een hersenbloeding kunnen medicijnen helpen om de bloedstolling te verbeteren. Stopt de bloeding niet vanzelf, dan is soms een operatie nodig om de bloeding te verwijderen, waardoor de druk in de hersenen kleiner wordt. De afdeling waar je in het ziekenhuis terechtkomt heet de stroke unit, de afdeling voor mensen met een beroerte.

Hoe gaat het verder na een beroerte?

Met het werken aan herstel begin je zo snel mogelijk, vaak al in het ziekenhuis, want vooral in de eerste weken is de kans op verbetering het grootst. Hoe goed iemand herstelt, verschilt per persoon, en hangt onder meer af van hoe lang het duurde voordat de behandeling begon. Je krijgt therapie die daarbij helpt, revalidatietherapie genoemd.

De Hersenstichting schrijft dat na een revalidatie van een half jaar bijna de helft van de mensen weer voor zichzelf kan zorgen. Na dat half jaar is de kans op verder herstel kleiner. Houd je klachten, dan zoekt de revalidatiearts samen met jou naar manieren om daarmee om te gaan.

Kom je weer thuis, dan laat de arts dat aan je huisarts weten, en spreken jullie samen af hoe vaak jullie elkaar zien. Krijg je daarna opnieuw klachten die een beroerte kunnen zijn, bel dan direct 112. Dat geldt ook als je pijn of druk op de borst krijgt die niet weggaat als je rust, en je daarbij zweet, misselijk bent, moet braken of benauwd bent. Wat er dan aan de hand kan zijn, lees je in ons artikel over hoe je een hartaanval herkent.