Hartmassage

Hartmassage is het ritmisch indrukken van de borstkas bij iemand van wie het hart is gestopt. Je neemt daarmee het rondpompen van het bloed over. Bel eerst 112 als iemand niet reageert. Ademt hij daarna niet normaal, druk dan midden op de borstkas, 100 tot 120 keer per minuut. Bij een volwassene druk je 5 tot 6 centimeter diep en wissel je steeds 30 keer drukken af met 2 beademingen.

Wat is hartmassage?

Hartmassage is het gewone woord voor wat in de eerstehulprichtlijn borstcompressies heet. Je drukt de borstkas ritmisch in en neemt zo het rondpompen van het bloed over. Op die kunstmatige manier gaat er toch zuurstofrijk bloed door het lichaam. Dat beperkt de schade aan organen die zonder zuurstof snel kapotgaan, zoals de hersenen en het hart.

Hartmassage is een onderdeel van reanimatie. Bij reanimatie horen ook de beademingen en het gebruik van een automatische externe defibrillator (AED). Goed uitgevoerde reanimatie, en dan vooral de borstcompressies, verdubbelt de kans op overleven. Het zorgt er ook voor dat een stroomstoot uit de AED meer kans van slagen heeft.

Per week krijgen 300 mensen in Nederland een hartstilstand, volgens het Rode Kruis. Dat kan gebeuren tijdens het hardlopen, op het werk of in de bioscoop. Bij een hartstilstand is er acuut levensgevaar: al na 4 tot 6 minuten raken hersencellen onherstelbaar beschadigd, en daarna lopen ook andere organen schade op.

Wanneer begin je met hartmassage?

Je begint als iemand niet reageert op aanspreken en schudden, en daarna blijkt niet normaal te ademen. Dat zijn de enige twee dingen die je aan de persoon vaststelt. Je hoeft geen hartslag te voelen, geen polsslag te zoeken en niet zeker te weten wat er aan de hand is. Bij een volwassene gaat bellen vóór alles wat je aan het lichaam doet.

Schud aan de schouders en vraag: gaat het? Komt er geen reactie, dan is de persoon bewusteloos. Bel of laat dan 112 bellen. Controleer daarna pas de ademhaling: til de kin op met twee vingers onder de kin, kantel het hoofd naar achteren en kijk, luister en voel maximaal 10 seconden.

Een hartstilstand kan komen door een hartaanval, maar het is niet hetzelfde. Ook een hartspierziekte, een ontsteking van het hart, hartfalen of een hartritmestoornis kan de oorzaak zijn. Verder een ongeluk, zoals verdrinking, onderkoeling of een elektriciteitsongeval.

Hoe geef je hartmassage bij een volwassene?

Kniel naast de persoon, haak je handen in elkaar en zet ze midden op de borstkas. Strek je ellebogen en breng je schouders recht boven je handen. Druk het borstbeen dan loodrecht 5 tot 6 centimeter in, 100 tot 120 keer per minuut. Na 30 keer drukken geef je 2 beademingen, en die verhouding houd je vast.

1. Zorg voor een veilige omgeving en controleer het bewustzijn. Kijk eerst of je er zelf veilig bij kunt. Schud daarna aan de schouders en vraag: gaat het? Komt er geen reactie, dan is de persoon bewusteloos.
2. Bel of laat 112 bellen. Vraag om een ambulance en vertel dat de persoon bewusteloos is. Zet je telefoon op de luidspreker en leg hem bij je in de buurt. Laat een omstander een AED halen.
3. Kniel naast de persoon ter hoogte van de bovenarm. Zorg dat je stevig zit en niet hoeft te verschuiven zodra je begint.
4. Zet je handen midden op de borstkas. Haak je handen in elkaar. Strek je ellebogen en breng je schouders recht boven je handen, zodat je met je gewicht drukt en niet met je armen.
5. Druk het borstbeen loodrecht 5 tot 6 centimeter in. Geef 30 borstcompressies in een tempo van 100 tot 120 keer per minuut. Hardop tellen helpt om het tempo vast te houden.
6. Geef 2 beademingen. Kantel het hoofd, til de kin op en knijp de neus dicht. Adem normaal in, sluit je lippen om de mond en adem in 1 seconde gelijkmatig uit. Geef 2 beademingen binnen 10 seconden. Kun of wil je niet beademen, ga dan door met alleen ononderbroken borstcompressies.
7. Ga door met 30 op 2. Blijf 30 borstcompressies en 2 beademingen afwisselen tot de AED er is. Zijn jullie met zijn tweeën, wissel dan elke 2 minuten van hulpverlener.

Het volledige reanimatiestappenplan staat in ons artikel over reanimatie. Daar lees je ook hoe je een AED aansluit en wanneer je iemand op de zij legt.

Hoe snel en hoe diep druk je?

Druk 100 tot 120 keer per minuut. Dat tempo geldt voor een volwassene, een kind en een baby. Bij een volwassene druk je 5 tot 6 centimeter diep. Tel hardop mee, dan houd je het tempo makkelijker vast. Sommige AED’s geven een metronoom die het tempo aangeeft, en anders kan de centralist van 112 je erbij helpen.

Wees niet bang om stevig te drukken. De Nederlandse Reanimatie Raad schrijft in de Richtlijnen Reanimatie in Nederland 2025 dat borstcompressies meestal juist te ondiep worden uitgevoerd. Druk bij een volwassene dus door tot de 5 centimeter gehaald is, maar ga niet dieper dan 6 centimeter.

Waarom horen beademingen erbij?

Omdat er bij een hartstilstand geen bloed meer rondgaat en er ook geen zuurstof meer binnenkomt. De beademingen brengen die zuurstof in, de borstcompressies pompen hem rond. Het Rode Kruis beschrijft de twee daarom samen: 30 borstcompressies afgewisseld met 2 beademingen bij een volwassene.

Kun of wil je niet beademen? Geef dan alleen ononderbroken borstcompressies, in een tempo van 100 tot 120 keer per minuut. De Nederlandse Reanimatie Raad schrijft dat dit nog altijd beter is dan niet reanimeren. De centralist van 112 laat je in dat geval precies dat doen.

Beademen doe je mond op mond. Bij een volwassene kantel je het hoofd, til je de kin op, knijp je de neus dicht en adem je in 1 seconde gelijkmatig uit in de mond. Kijk daarbij uit je ooghoek of de borstkas omhoogkomt. Lukt het beademen niet, volg dan de aanwijzingen van de centralist van 112.

Hoe zit het bij een kind of een baby?

Bij een kind vanaf 1 jaar en bij een baby begin je met 5 beademingen vóórdat je gaat drukken. Daarna wissel je 15 borstcompressies af met 2 beademingen. Het tempo blijft 100 tot 120 keer per minuut. Bij een kind druk je 4 tot 5 centimeter in met de onderkant van één hand, bij een baby een derde van de borstkas met twee duimen.

Bel ook hier eerst 112 zodra het kind niet reageert. Ben je alleen, controleer dan eerst de ademhaling, geef 5 beademingen en bel daarna zelf 112. Is er helemaal geen telefoon binnen handbereik, geef dan 5 beademingen, reanimeer 1 minuut, en pak daarna pas een telefoon.

De volledige stappen voor een kind en voor een baby staan in ons artikel over reanimatie. Ze wijken op meer punten af dan alleen deze getallen, onder meer bij het openhouden van de luchtweg.

Wanneer stop je met hartmassage?

Je gaat door tot de ambulancezorgverleners zeggen dat je mag stoppen. Stop dus niet op het moment dat de ambulance aankomt: de ambulancezorgverleners nemen de reanimatie van omstanders over, en tot dat moment ga jij door. Ga ook door als de AED geen schokopdracht geeft.

Je stopt ook als de persoon weer spontaan beweegt, de ogen opent en normaal gaat ademen, als je zelf uitgeput bent, of als je een niet-reanimerenverklaring vindt die bij deze persoon hoort. Controleer dan de ademhaling. Is die volledig normaal, laat de persoon dan op de rug liggen en houd de luchtweg vrij met de hoofdkantel-kinliftmethode. Laat aangebrachte AED-elektroden zitten.

Je stopt dus niet om tussendoor te kijken of het werkt. Er is geen moment waarop je opnieuw de hartslag of de polsslag controleert.

Hoe leer je hartmassage geven?

Drukken leer je het beste in de praktijk, onder begeleiding van een instructeur. Het Rode Kruis geeft een cursus Reanimatie en AED van vier uur. Daarin oefen je met borstcompressies, ga je aan de slag met beademen en leer je hoe je een AED gebruikt en aansluit. Heb je een aanvullende zorgverzekering, dan is de kans groot dat je de cursus vergoed krijgt.

Weet je het op het moment zelf niet meer? Dat hoeft geen probleem te zijn. Zet je telefoon op de luidspreker: de centralist van 112 praat je door de reanimatie heen, stap voor stap. Ook een AED geeft gesproken instructies, en in Nederland mag iedereen zo’n apparaat gebruiken, ook zonder cursus.