Angina pectoris (hartkramp)

Angina pectoris is de medische naam voor hartkramp: korte aanvallen van een drukkend, pijnlijk of benauwd gevoel in je borstkas. Je hart krijgt op zo’n moment even te weinig zuurstof, meestal doordat een kransslagader smaller is geworden. Kijk eerst of je moet bellen, en lees daarna verder over de oorzaken en de behandeling.

Wat is angina pectoris?

Angina pectoris, in gewone taal hartkramp, is een korte aanval van een drukkend, pijnlijk of benauwd gevoel in je borstkas. Je krijgt dat gevoel als je iets actiefs doet, bij kou, na vet eten of bij heftige emoties. Je hart krijgt dan even te weinig zuurstof. Het gevoel gaat snel weg als je rustig gaat zitten, meestal binnen een paar minuten en in ieder geval binnen 15 minuten.

Artsen onderscheiden twee vormen. Bij stabiele hartkramp worden de klachten niet erger: je hebt geen aanvallen meer als je gezond leeft en medicijnen gebruikt, of je hebt af en toe klachten die hetzelfde blijven. Bij instabiele hartkramp zijn de klachten onvoorspelbaar en komen de aanvallen ook in rust. Krijg je een aanval terwijl je rustig zit of ligt en gaan de klachten niet snel weg, bel dan 112.

Hoe voelt een aanval van angina pectoris?

Bij hartkramp voel je druk of pijn in je borstkas, meestal maar een paar minuten. Je kunt ook alleen een benauwd gevoel hebben als je iets actiefs doet, of snel moe zijn. Dat is vaak zo bij oudere mensen en bij mensen met diabetes. Als je rustig gaat zitten, zijn de klachten binnen 15 minuten weer weg.

De druk of pijn kan op meer plekken zitten dan je borstkas alleen:

• in je arm, links of rechts
• in je schouder, links of rechts
• in je hals of kaak
• bovenin je rug, tussen je schouderbladen
• bovenin je buik

Tussen mannen en vrouwen verschillen de klachten van hartkramp niet. Wel zijn veel vrouwen ouder dan mannen als ze voor het eerst klachten krijgen, en bij oudere mensen zijn de klachten vaak wat vager. Vrouwen denken zelf minder snel dat hun klachten door een hartprobleem komen, en ook artsen denken bij vrouwen minder snel aan hartproblemen. Wat de oorzaak bij jou is, kun je hier niet uit opmaken: alleen een (huis)arts kan dit vaststellen. Meer over de andere oorzaken van pijn op de borst lees je in dat artikel.

Waardoor krijg je angina pectoris?

Je hartspier heeft zuurstof nodig om goed te werken, en krijgt die via de kransslagaders aan de buitenkant van het hart. Hartkramp komt doordat zo’n bloedvat smaller is geworden. Er kan minder bloed doorheen stromen, en dus ook minder zuurstof in de hartspier komen. Dat merk je pas als je hart even wat harder moet werken.

De smallere bloedvaten komen vaak door aderverkalking. Dat kun je krijgen door ouder worden, roken, ongezond eten, weinig bewegen en je genen. Je kunt ook hartkramp krijgen na het eten, vooral als je veel en vet gegeten hebt. Er moet dan veel bloed naar je maag en darmen, waardoor je hart minder bloed met zuurstof krijgt.

Hartkramp hoeft niet altijd van vernauwde bloedvaten te komen. Je kunt het ook krijgen bij koorts, bloedarmoede, erge COPD of als je schildklier te snel werkt. Een hartklepgebrek of een hartritmestoornis kan het ook geven. Meer over hartaandoeningen lees je op de overzichtspagina van het hart.

Wanneer is de kans op angina pectoris groter?

Niet iedereen heeft evenveel kans op hartkramp. Deze dingen maken de kans groter:

• ouder worden: de meeste mensen met hartkramp zijn ouder dan 65 jaar, en mensen jonger dan 40 jaar hebben het bijna nooit
• roken of meeroken
• diabetes
• een hoog cholesterol
• een hoge bloeddruk
• weinig bewegen
• overgewicht
• ongezond eten: veel vet van dieren, veel zout, weinig groente en fruit
• hartproblemen in de familie

Is angina pectoris gevaarlijk?

Hartkramp is niet direct gevaarlijk. Het is een waarschuwing dat je hart even te weinig zuurstof krijgt. Dit duurt meestal maar kort, en er gaat dan niks kapot aan je hart. Dat is het verschil met een hartaanval, waarbij wel schade aan de hartspier ontstaat.

De meeste mensen met hartkramp leven even lang als mensen zonder hartkramp. Dat geldt niet voor iedereen: sommige mensen hebben wel een grotere kans op een hartaanval. Je hoort van de arts in het ziekenhuis of dat bij jou zo is.

Wat doe je bij een aanval van angina pectoris?

Ga bij een aanval meteen rustig zitten of liggen en wacht af of de klachten binnen een paar minuten weggaan. Heb je van je arts een pil of spray voor onder de tong gekregen, dan volg je daarna de stappen hieronder. Heb je die niet, en gaan de klachten niet weg terwijl je rust, bel dan 112.

1. Ga rustig zitten of liggen. Wacht af of de klachten binnen een paar minuten weggaan.
2. Neem een pil of spray onder je tong. Doe dit als de klachten na een paar minuten niet weg zijn. Het werkt binnen een paar minuten.
3. Neem na 5 minuten een tweede pil of spray. Alleen als de klachten dan nog niet weg zijn.
4. Neem 5 minuten later een derde pil of spray. Ook weer alleen als de klachten er nog zijn.
5. Bel 112. Doe dit als je al langer dan 15 minuten klachten hebt en de derde pil of spray niet helpt. Vraag een familielid of vriend om mee te gaan naar het ziekenhuis.

Zo’n pil of spray zet je bloedvaten verder open, vooral de bloedvaten die bloed naar je hart brengen. Je merkt dat snel, al na 1 of 2 minuten.

Je kunt er een rood gezicht, hoofdpijn of een heftig kloppend hart van krijgen, en je kunt duizelig worden of flauwvallen doordat je bloeddruk snel daalt. Neem de pil of spray daarom terwijl je zit. Hoe jij dit middel precies moet gebruiken, staat op het etiket van de apotheek en in de bijsluiter. Vraag het na bij je apotheker of je huisarts.

Wanneer naar de huisarts?

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Je spreekt daar eerst een speciaal getrainde assistent, die naar je klachten luistert en vragen stelt. Daarna bespreken jullie wat er nodig is. Als het nodig is, belt de huisarts ook een ambulance voor je.

Wat doet de huisarts bij angina pectoris?

De huisarts onderzoekt je, meet je bloeddruk en hartslag en luistert naar je hart. Klopt je hart heel snel, of soms snel en soms langzaam, dan laat de huisarts soms een hartfilm (ECG) maken. Daarop is bijvoorbeeld te zien of je een onregelmatige hartslag hebt. Meestal krijg je ook bloedonderzoek.

Denkt je huisarts dat je hartkramp hebt, dan stuurt die je door naar de cardioloog, de arts die veel weet van hartziektes. Die luistert naar je hart, maakt een hartfilm en doet meestal nog bloedonderzoek of een echo van je hart. Vaak volgt er nog een ander hartonderzoek, zoals een CT-scan van de bloedvaten van het hart.

Het kan een paar weken duren voordat dat onderzoek er is. Je kunt in de tussentijd alvast medicijnen van de huisarts krijgen: een pil of spray onder de tong voor als je weer een aanval krijgt, en een bloedverdunner. Na het onderzoek vertelt de arts in het ziekenhuis of je hartkramp hebt of iets anders, en bespreekt de arts ook de behandelingen met je. Daarna behandelt je huisarts je meestal verder.

Behandeling van angina pectoris

De behandeling begint bij gezond leven, want daarmee zorg je dat je bloedvaten niet verder dicht gaan zitten. Het helpt het meeste als je fitter wordt: ga vaak wandelen, fietsen of zwemmen, elke dag een half uur of langer. Rook je, vraag dan hulp om te stoppen. Eet gezond, drink geen of weinig alcohol, en probeer af te vallen als je te zwaar bent.

Bij een aanval gebruik je een pil of spray onder de tong, een nitraat. Daarnaast slik je elke dag een bloedverdunner, zodat er geen bloedproppen in je bloed komen en je minder kans hebt op een hartaanval of beroerte. Heb je 3 of meer aanvallen per week, dan kun je met je huisarts bespreken of je er een medicijn bij neemt dat het aantal aanvallen kleiner maakt.

Soms zijn een gezonde leefstijl en medicijnen niet voldoende. Dan is het nodig om de vernauwing in de kransslagaders op te heffen. Dat kan op twee manieren: een dotter- en stentbehandeling, of een bypassoperatie. De cardioloog bespreekt met je of dat bij jou aan de orde is.

Bewegen en sporten met angina pectoris

Bewegen hoort bij de behandeling van hartkramp en niet ernaast: het helpt om je bloedvaten gezond en open te houden. Het is ook goed voor je bloeddruk, je bloedsuiker en je cholesterol, en het helpt om een gezond gewicht te houden. Kies wel sporten waarbij je hart niet heel snel hoeft te kloppen, zoals wandelen, fietsen, zwemmen of golfen, elke dag een half uur of langer.

Sporten waarbij je hart erg snel moet kloppen zijn minder geschikt, zoals voetbal, basketbal, hardlopen of zware krachttraining. Sporten met meer kans op botsingen of vallen zijn dat ook: door de bloedverdunner die je slikt, heb je sneller blauwe plekken en een bloedneus. Span je tijdens het sporten niet maximaal in, en houd het zo dat je nog gewoon kunt praten. Sport samen met iemand die weet dat je soms hartkramp hebt.

Durf je minder te bewegen doordat de hartkramp je bang of onzeker maakt, dan kun je hulp krijgen van een fysiotherapeut of oefentherapeut. Die legt uit hoe je veilig kunt sporten en helpt je stap voor stap je conditie beter te maken. Ook de praktijkondersteuner van je huisarts kan je helpen, en twijfel je of je je eigen sport kunt blijven doen, overleg dat dan met je huisarts.