Ernstige depressie

Klachten en verschijnselen
– Verandering in voorkomen, of een opvallende traagheid, waarbij de persoon zich als het ware voortsleept of een opmerkelijke toestand van gejaagdheid of opwinding.
– Een typische soort gedeprimeerde stemming (die anders is dan het gevoel dat men heeft na de dood van een naaste).
– Geen reactie op veranderingen in de omgeving (dag/nacht, zon/regen, vrije tijd/werk).
– Verlies van belangstelling in dingen waarin de persoon vroeger plezier had, waaronder seks.
– Gebrek aan eetlust; vermagering.
– Vermoeidheid en krachtsverlies.
– Slapeloosheid.
– ’s Morgens vroeg wakker worden.
– Zelfverwijten en schuldgevoelens zonder reden.
– Neiging tot zelfdoding.
– Soms hallucinaties of waandenkbeelden.
– Geen duidelijke gebeurtenis als oorzaak.

Een ernstige depressie, die soms endogene depressie wordt genoemd, bestaat niet alleen uit treurigheid of verdriet, maar is een echte psychiatrische ziekte die zowel de geest als het lichaam aantast. Gedeprimeerde mensen zijn geneigd hun contacten met anderen te verbreken. Ze hebben er moeite mee in de maatschappij te functioneren en hun talenten te gebruiken en zijn niet in staat plezier in het leven te hebben. Soms hebben ze zelfmoordneigingen.

Omdat deze mensen aan veel wanhopiger gevoelens lijden dan alleen ’in de put zitten’, zijn ze invalide. Ze zijn niet in staat tot regelmatig werk, ze hebben geen plezier in hun leven en hebben er moeite mee contact met anderen te houden. Soms, maar niet altijd, hebben ze ook psychotische symptomen, zoals hallucinaties of waanideeën. Over het algemeen zijn echter lichamelijke symptomen – typische holle ogen, eentonige spraak en lopen dat lijkt op slaapwandelen – de symptomen van een ernstige depressie.

Depressies komen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Omdat een ernstige depressie iemand sterk verzwakt en omdat er vaak zelfmoordneigingen bestaan, moet deze als een ernstige ziekte worden beschouwd. Maar dit type depressie is, zelfs in zijn ernstigste vorm, meestal van beperkte duur. De depressie heeft haar natuurlijke beloop en gaat ook zonder behandeling binnen zes tot twaalf maanden over. Intussen kan het leven voor iemand echter ondraaglijk zijn en is zelfmoord een grote verleiding.

Behandeling

Omdat depressies zoveel voorkomen, zijn er talrijke behandelingsmethoden ontwikkeld. Allereerst is voor de behandeling van een ernstige depressie vaak ziekenhuisopname nodig, vooral wanneer iemand dreigt met zelfmoord of rondloopt met gedachten daaraan.

De verschillende behandelingsmethoden hebben enkele gemeenschappelijke eigenschappen. Praktisch alle therapieën gaan er vanuit dat mensen kunnen veranderen, dat ze kunnen leren trauma’s van het leven en innerlijke strijd beter te verwerken. De gedeprimeerde persoon raadpleegt gewoonlijk de psychiater, omdat hij gelooft dat er licht is aan het eind van de tunnel.

Psychotherapie

Psychotherapie wordt, vaak in combinatie met geneesmiddelen, toegepast om iemand die depressief is, te leren de oorzaken van zijn depressie te begrijpen en andere wegen te vinden om zijn innerlijke conflicten te verwerken.

Cognitieve therapie is een kortdurende psychotherapie die is ontwikkeld om zowel depressies als angst te behandelen. Hierbij wordt er vanuit gegaan dat negatief gerichte denkpatronen iemand depressief maken, omdat zijn negatieve gedachten zijn gevoelens beïnvloeden. Bij de cognitieve therapie zal de persoon soms gevraagd worden zijn negatieve gedachten op te schrijven. De therapeut helpt hem dan de kronkels daarin te vinden en stelt constructieve alternatieven voor.

Antidepressiva

Er bestaan twee soorten geneesmiddelen voor de behandeling van depressies, de tricyclische antidepressiva (TCA’s) en de monoamineoxidaseremmers (MAO’s).

Antidepressiva helpen beter wanneer de depressie afzonderlijke aanvallen kent die op zichzelf lijken te staan, dan wanneer het om een chronische of reactieve depressie gaat. Imipramine en amitriptyline zijn de meest gebruikte tricyclische antidepressiva en ook de meest gebruikte geneesmiddelen bij depressies, maar de SSRI’s worden tegenwoordig het meest voorgeschreven. Voorbeelden hiervan zijn fluotexine, sertraline en parotexine. Deze geneesmiddelen hebben echter geen invloed op de intrapsychische en intermenselijke problemen die een rol hebben gespeeld bij het ontstaan van de depressie. Daarom is in veel gevallen de meest effectieve therapie een combinatie van een antidepressivum met psychotherapie.

Elektroconvulsietherapie (of elektroshock)
De elektroconvulsietherapie (ECT) wordt vaak voorgesteld als hardvochtig en wreed, maar in werkelijkheid wordt deze therapie door vele psychiaters beschouwd als één van de meest werkzame en menselijke behandelingen van endogene depressies. ECT wordt praktisch uitsluitend toegepast bij zeer ernstige depressies.

In Nederland moet de indicatie voor deze therapie worden gesteld door twee onafhankelijke psychiaters en de patiënt moet er toestemming voor geven. In België bestaan geen indicatienormen, maar wordt ECT wel in beperkte mate toegepast.

In tegenstelling tot antidepressiva werkt ECT snel (vaak binnen enkele dagen) en biedt betere kansen op herstel wanneer er ernstige klachten zijn. De artsen weten niet hoe ECT precies werkt. Misschien wordt de snelheid verhoogd waarmee in de hersenen werkzame chemicaliën, die catecholaminen worden genoemd, de hersencellen beïnvloeden.

Voordat een patiënt ECT ondergaat, wordt hij onder narcose gebracht en krijgt hij een spierverslappend middel. Als bijwerkingen kunnen optreden een tijdelijk geheugenverlies, hoofdpijn en spierpijn. Desondanks blijft ECT een belangrijke therapie voor ernstige depressies. De risico’s zijn aanzienlijk kleiner dan die van een onbehandelde ernstige depressie, die tot zelfmoord kan leiden.