Wat te doen bij rookvergiftiging?

Heeft iemand bij een brand rook ingeademd en is hij benauwd? Ga uit de rook, blijf buiten en bel daar 112. Rook zit altijd vol schadelijke stoffen, ook rook van schoon hout of papier. Is iemand na een brand benauwd, dan bel je 112, ook als het verder goed lijkt te gaan.

Wat doe je bij rookvergiftiging?

Ga uit de rook, blijf buiten en bel daar 112. Zeg dat er brand is en dat iemand rook heeft ingeademd. Ga daarna niet terug naar binnen en ga ook niet bij de brand staan kijken. De telefonist vertelt je wat je moet doen tot de ambulance er is.

1. Ga uit de rook. Neem iedereen mee die mee kan. Alle rook is giftig, dus blijf er ook uit als het lijkt mee te vallen.
2. Bel buiten 112. Brand staat bij de brandweer op de lijst van acuut gevaar. Zeg dat er brand is en dat iemand rook heeft ingeademd.
3. Ga niet terug naar binnen. Is er nog iemand binnen, zeg dat dan tegen de centralist en volg op wat je te horen krijgt.
4. Spoel pijnlijke ogen met lauw water. Doe dat buiten, in de frisse lucht.
5. Blijf letten op de ademhaling. Wordt iemand benauwd, bel dan 112 als je dat nog niet had gedaan.

Waarom ga je zelf niet de rook in?

Omdat je dan zelf een slachtoffer kunt worden, en dan is er niemand meer die kan helpen. De richtlijn voor brandwondenzorg zegt het zo: wie eerste hulp verleent, let vooral op de eigen veiligheid, die van het slachtoffer en die van de omgeving. De brandweer schrijft dat de meeste slachtoffers bij een brand door de rook vallen.

Alle rook is giftig, ook rook van schoon hout en ook bij een brand die verder weg is. Dat geldt ook als je alleen maar wilt kijken. De brandweer ziet dat vooral in het eerste uur veel toeschouwers naar de plaats van het incident komen. De kans is dan groot dat je in de rook staat. De GGD zegt het kort: blijf tijdens een brand uit de rook en ga niet kijken bij de brand.

Zie je iemand binnen liggen? Het voelt onmenselijk om te wachten, en toch is het de juiste keuze. Zeg tegen de 112-centralist waar in huis die persoon ligt en volg op wat je te horen krijgt.

Wat zijn de klachten van rookvergiftiging?

Rook prikkelt eerst je ogen en je luchtwegen. De GGD noemt geïrriteerde ogen, neus en keel, tranende ogen, hoesten en hoofdpijn. Hoe meer rook je inademt, hoe sneller de klachten komen en hoe erger ze zijn. Heb je astma of gevoelige luchtwegen, dan kun je benauwd en kortademig worden.

Wat je merkt, hangt dus vooral af van hoeveel rook je hebt ingeademd. Hoe actiever je bent in de rook, hoe meer je ervan inademt.

Bij een brand komt ook koolmonoxide vrij. Dat gas ontstaat bij onvolledige verbranding van stoffen als olie, gas en hout. Je ruikt het niet en het prikkelt je luchtwegen niet.

Bij een brand in een gesloten ruimte kunnen giftige stoffen zelfs in je bloed terechtkomen. Ook koolmonoxide kan dan vrijkomen, en dat ruik en zie je niet. Voel je je na een brand suf, verward of duizelig? Bel 112. Lees meer over een koolmonoxidevergiftiging.

Waarom kunnen de klachten uren later erger worden?

Omdat hete gassen de bovenste luchtwegen kunnen beschadigen, en die zwelling komt pas later op gang. In de richtlijn voor de eerste opvang van brandwondpatiënten staat dat het inademen van hete gassen bij langdurig verblijf in een afgesloten ruimte binnen een paar uur tot zwelling kan leiden. Iemand die eerst geen last had, kan dan snel achteruitgaan.

Schade in je luchtwegen door wat je hebt ingeademd heet een inhalatieletsel. Bij een verbranding door vlammen bestaat daar kans op, door het inademen van rook, roet en hete of giftige gassen. Bij een steekvlam buiten is die kans klein.

Bij kinderen kan die zwelling sneller een probleem worden. Zij hebben smallere luchtwegen, en dan is er minder zwelling nodig om de ademhaling te belemmeren.

De rook zelf kan ook de onderste luchtwegen beschadigen. Deeltjes uit rook kunnen ontstekingen uitlokken in de luchtpijp en de vertakkingen daarvan. Ze kunnen ook een astma-aanval uitlokken; wat je dan doet, staat bij een astma-aanval.

Drie dingen kunnen erop wijzen dat iemand rook of hete lucht in de luchtwegen heeft gekregen. Dat zijn verschroeide neusharen of wenkbrauwen, roet in de neus of de mond, en een stem die anders klinkt dan normaal. Zie of hoor je dat, bel dan 112 en zeg het erbij. Wacht niet af of de klachten vanzelf overgaan.

Wat doe je als iemand niet meer reageert?

Bel 112 als iemand niet meer reageert of moeite heeft met ademen. Schud aan de schouders en vraag of het gaat. Komt er geen reactie, dan bel je 112, zet je je telefoon op de luidspreker en volg je op wat de hulpverlener zegt. Doe dat buiten, uit de rook.

Je controleert dus of iemand reageert, en daarna of er een normale ademhaling is. Wat je vervolgens doet, staat stap voor stap bij reanimatie, inclusief wat je doet bij iemand die bewusteloos is maar wel ademt.

Wie loopt extra risico?

Mensen met astma of gevoelige luchtwegen worden eerder benauwd en kortademig van rook. Kinderen hebben smallere luchtwegen, waardoor een beetje zwelling al veel uitmaakt. En omdat er bij een brand ook koolmonoxide vrijkomt, telt mee wie daar extra gevoelig voor is. Het RIVM noemt zwangeren, pasgeborenen, kinderen, mensen met een hart- of vaatziekte, en mensen met astma of een andere longziekte.

Zwangeren hebben zelf al meer koolmonoxide in hun bloed, en het gas gaat door de placenta heen. Het ongeboren kind heeft een vorm van hemoglobine, de zuurstofdrager in je bloed, die koolmonoxide sterker vasthoudt dan die van een volwassene. De hoeveelheid in het bloed van het kind kan daardoor twee keer zo hoog worden als bij de moeder, en het duurt langer voordat die weer daalt. Pasgeborenen tot 28 dagen hebben dat hemoglobine nog.

Rokers hebben al meer koolmonoxide in hun bloed. Dat geldt ook voor mensen die als chauffeur, garagewerker of bij de brandweer werken.

Wanneer naar de huisarts?

De meeste klachten verdwijnen snel zodra je uit de rook bent en weer frisse lucht inademt. Gaan ze niet weg, dan ga je naar je huisarts. Word je benauwd, dan is het geen huisartsvraag meer: bij benauwdheid na een brand bel je 112. Meer hierover lees je bij wanneer je 112 belt en wanneer de huisarts.

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt.