Brandwond behandelen: wat doe je direct?

Koel een brandwond direct 10 tot 20 minuten met lauw, zacht stromend water. Bij een chemische stof spoel je 45 tot 60 minuten. Haal kleren, sieraden en een luier meteen van de verbrande huid af, want kleding houdt de warmte vast. Smeer niets op de brandwond en dek de wond pas na het koelen af. Wie je daarna belt, hangt af van hoe groot en hoe diep de wond is, en of er rook of hete lucht in het spel was.

Wat doe je direct bij een brandwond?

Koelen is het eerste en het belangrijkste. Houd de verbrande huid 10 tot 20 minuten onder lauw, zacht stromend water. Bij een chemische stof spoel je 45 tot 60 minuten. Haal ondertussen kleren, sieraden en een luier van de huid af. Smeer er niets op.

Dek de wond pas na het koelen af. Bel of laat 112 bellen terwijl je doorkoelt als de brandwond 10 keer zo groot is als je eigen hand of groter, of als iemand benauwd wordt. Bij een kind geldt 5 keer de hand van het kind.

1. Stop de verbranding. Let eerst op je eigen veiligheid en bescherm je handen, zodat je niet zelf gewond raakt. Laat intussen iemand anders 112 bellen als de persoon niet meer reageert of moeite heeft met ademen. Staat er kleding in brand, rol de persoon dan over de grond. Of dek de vlammen af met een blusdeken, of met een stevig kleed of ander stevig textiel. Gebruik daarvoor geen kunststof. Werk van het gezicht naar de voeten.
2. Haal kleren, sieraden en een luier weg. Alles wat het koelen in de weg zit gaat eraf. Ook een luier, maandverband of incontinentiemateriaal waar hete vloeistof in is gelopen. Zit de kleding aan de huid vastgesmolten, laat dat stuk dan zitten en knip de kleding eromheen weg.
3. Koel 10 tot 20 minuten met lauw, zacht stromend water. Bij een chemische stof spoel je 45 tot 60 minuten. Bel 112 als iemand niet meer reageert of moeite heeft met ademen. Houd het lichaamsdeel onder de kraan of de douche en richt de straal boven de wond, zodat het water erlangs loopt. Is er geen kraan in de buurt maar wel een sloot of plas, houd het verbrande lichaamsdeel daar dan in.
4. Koel alleen de wond. Anders koelt de rest van het lichaam te veel af. Houd het lichaam warm, bijvoorbeeld met een deken.
5. Smeer niets op de brandwond. Raak de wond zo min mogelijk aan, zo houd je de kans op een ontsteking klein. Laat brandblaren heel.
6. Dek de wond na het koelen af. Gebruik plastic huishoudfolie, een schone doek, een vetgaas of een schoon laken bij een groot oppervlak. Breng folie in lagen aan en wikkel het niet strak rond een arm of been, want het lichaamsdeel kan gaan zwellen.

Hoe lang en waarmee koel je een brandwond?

Koel 10 tot 20 minuten met lauw, zacht stromend water. Bij een chemische stof spoel je 45 tot 60 minuten. Water tussen 15 en 30 °C is goed. Koud water is juist niet de bedoeling: daarvan kun je het te koud krijgen en het doet pijn. Pas de temperatuur aan tot wat de persoon prettig vindt, en koel alleen de brandwond en niet de hele persoon.

Zit een chemische stof in een oog, spoel dat oog dan meteen met veel lauw stromend water. Blijf spoelen tot je hulp krijgt. Trek de oogleden daarbij voorzichtig terug: door pijn en zwelling knijpt het oog dicht, en dan lukt goed spoelen niet.

Welke hulp je belt, staat hieronder in de twee secties over 112 en de huisarts. Over de spoelduur zijn de richtlijnen het niet eens. De NHG-behandelrichtlijn noemt 10 tot 20 minuten voor een oog. De Richtlijnendatabase houdt het net als bij de huid op langdurig spoelen. Stop dus niet omdat de kortste tijd om is.

Ben je te laat begonnen? Koelen heeft tot 3 uur na de verbranding nog zin als het de pijn verlicht.

Bellen en koelen gaan samen: laat iemand anders 112 of de huisarts bellen terwijl jij doorkoelt. Ben je alleen, koel dan eerst en bel daarna. Bel 112 als iemand niet meer reageert of moeite heeft met ademen. Daar wacht je nooit mee.

Wat doe je met kleding, sieraden en een luier?

Haal ze meteen van de verbrande huid af. Kleding houdt de warmte vast, en zolang die er nog op ligt gaat de verbranding door. Datzelfde geldt voor een luier, maandverband of incontinentiemateriaal waar hete vloeistof in is gelopen, en voor sieraden op het verbrande lichaamsdeel. Alleen kleding die aan de huid is vastgesmolten blijft zitten.

Zit er kleding aan de huid vastgesmolten, trek daar dan niet aan. Knip de kleding eromheen zo veel mogelijk weg en laat het vastzittende stuk zitten. Sieraden op het verbrande lichaamsdeel gaan er wel af.

Is de brandwond ontstaan door stroom, dan geldt er een eigen volgorde: eerst de stroom uitzetten of het contact verbreken. Wat je dan doet, staat in het artikel over een brandwond door stroom.

Hoe diep is de brandwond?

Aan de kleur en aan de blaren zie je hoe diep een brandwond zit, en dat bepaalt of je de wond zelf mag verzorgen. Rood en pijnlijk maar niet kapot: dat is een eerstegraads verbranding. Blaren en een vochtige, rode wond: tweedegraads. Wit, geel, bruin of zwart en nauwelijks pijnlijk: derdegraads.

Een tweedegraads brandwond kun je soms zelf verzorgen, maar soms is behandeling door een arts nodig. Een diepe tweedegraads en een derdegraads brandwond moeten altijd door een arts worden behandeld.

	Hoe ziet het eruit	Wat doe je
Eerstegraads verbranding	De huid is rood en doet pijn, maar is niet kapot. Het lijkt op verbranding door de zon	Koelen, en daarna hoef je verder niets te doen. Bij pijn kun je paracetamol nemen. Helpen de pijnstillers niet, bel dan de huisarts
Tweedegraads brandwond	De huid is rood, er komen blaren op en je hebt pijn	Kleine wonden kun je meestal zelf verzorgen. Ga naar de huisarts bij twijfel, bij veel of grote blaren, en bij blaren op het gezicht, de handen, de voeten, bij een gewricht of bij de penis of vagina
Diepe tweedegraads brandwond	De huid is vlekkerig: roze en rood met witte plekken. Er komen blaren op en je hebt pijn	Laat deze altijd door een arts behandelen
Derdegraads brandwond	De huid is geel-wit, bruin of zwart en voelt stug aan. Je voelt weinig of geen pijn, want de zenuwen in de huid zijn kapot	Laat deze altijd door een arts behandelen. Bel 112 als iemand niet meer reageert of moeite heeft met ademen.

Bij een eerstegraads verbranding is het oppervlak niet te bepalen, en dat hoeft ook niet. Voor de andere drie geldt: reken de rode huid zonder blaren niet mee als je de grootte schat.

Wanneer bel je 112 bij een brandwond?

Bel 112 als iemand niet meer reageert of moeite heeft met ademen. Bel ook 112 als de brandwond 10 keer zo groot is als je eigen hand of groter. Bij een kind geldt dat als de brandwond 5 keer zo groot is als de hand van het kind of groter. En bel 112 als iemand na een brand hees is, piepend ademt, benauwd is of moet hoesten.

Bel of laat 112 bellen tijdens het koelen bij:

• een ernstige of uitgebreide brandwond
• een brandwond die 10 keer zo groot is als je eigen hand of groter
• bij een kind: een brandwond die 5 keer zo groot is als de hand van het kind of groter
• hees zijn, piepend ademen, benauwdheid of hoesten na een brand.
• suf zijn: iemand reageert minder of niet als je iets zegt

De telefonist vertelt je wat je moet doen tot de ambulance er is, en in het artikel over reanimeren lees je hoe reanimeren gaat. Bij een grote brandwond geef je verder niets te eten of te drinken tot een arts zegt dat het mag. Breng je iemand ergens naartoe, laat die persoon dan rechtop zitten, want zo gaat het ademen makkelijker.

Wat doe je als iemand rook of hete lucht heeft ingeademd?

Rook of hete lucht inademen is geen huidprobleem maar een luchtwegprobleem, en het is een eigen reden om te bellen. Bel 112 als iemand na een brand hees is, piepend ademt, benauwd is of moet hoesten. Door het inademen van hete lucht kan de keel binnen korte tijd opzwellen, en dan raakt de luchtweg afgesloten.

Is er nog rook, breng de persoon dan eerst weg uit die ruimte. Wat je verder doet, staat in het artikel over wat je doet als iemand rook heeft ingeademd.

Een steekvlam, een korte vlam met een zeer hoge temperatuur, is een apart geval. Die verbrandt meestal alleen de onbedekte delen, zoals de handen en het gezicht, maar door zwelling in de hals en het gezicht kunnen daarbij vooral bij kinderen ademhalingsproblemen ontstaan. Bel 112 als iemand niet meer reageert of moeite heeft met ademen.

Wat is er anders bij een kind?

De grenzen liggen anders. De 112-grens ligt lager: bel 112 als de brandwond 5 keer zo groot is als de hand van het kind of groter. Bij een volwassene ligt die grens op 10 keer de eigen hand. En is het kind nog heel jong, een baby, peuter of kleuter, bel dan de huisarts of de huisartsen-spoedpost.

De eerste hulp zelf is hetzelfde, maar de grenzen zijn dat niet. Bel de huisarts of de huisartsen-spoedpost als de brandwond groter is dan de helft van de hand van het kind. Doe dat ook bij elke brandwond in het gezicht, op handen of voeten, bij een gewricht of bij de geslachtsdelen.

Koel direct 10 tot 20 minuten met lauw, zacht stromend water. Bij een chemische stof spoel je 45 tot 60 minuten. Haal kleren, sieraden en een luier meteen van de huid af, en smeer niets op de wond. Koel alleen de wond, zodat het lichaam van je kind niet te veel afkoelt.

Geef paracetamol tegen de pijn. Kijk voor de hoeveelheid op het etiket van de apotheek of in de bijsluiter, of vraag het je apotheker.

Bel de huisarts of de huisartsen-spoedpost ook als je niet weet hoe de brandwond bij je kind is ontstaan, of als je kind niet alle prikken tegen tetanus heeft gehad. Zit een litteken van een diepe brandwond bij een gewricht, dan kan je kind daarna soms moeilijker bewegen en kan het problemen geven bij de groei.

Wanneer naar de huisarts?

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Je spreekt daar eerst een speciaal getrainde assistent, die naar je klachten luistert en vragen stelt. Daarna bespreken jullie wat er nodig is.

Bel pas voor hulp als je de brandwond kunt koelen of gekoeld hebt, tenzij je iemand anders kunt laten bellen. Bij een ernstige of uitgebreide brandwond en bij benauwdheid na brand bel je 112 tijdens het koelen. Meer over wanneer je 112 belt en wanneer de huisarts lees je in het artikel daarover.

Hoe verzorg je een kleine brandwond zelf?

Ga altijd naar de huisarts bij veel of grote blaren. Doe dat ook bij blaren op het gezicht, op de handen of voeten, bij een gewricht of op de penis of vagina. En ga naar de huisarts als je twijfelt of je de brandwond zelf kunt behandelen.

Blijft dat allemaal weg? Dan kun je een kleine tweedegraads brandwond meestal zelf verzorgen. Was eerst goed je handen met water en zeep en raak de wond zo min mogelijk aan. Laat brandblaren heel.

Doe er een verbandje of gaasje op. Spoel de wond met water voordat je er een nieuw verband op doet. Smeer niets op de brandwond.

Heb je veel last van een blaar, dan mag je hem kapotmaken met een naald die je steriel hebt gemaakt met alcohol of met chloorhexidine voor op de huid. Losse velletjes van een kapotte blaar knip je weg met een klein, schoon schaartje.

Tegen de pijn begin je met paracetamol. Dat werkt meestal goed en heeft de minste bijwerkingen. Helpen de pijnstillers niet, bel dan de huisarts, want misschien kun je een sterkere pijnstiller krijgen. Kijk voor de hoeveelheid op het etiket van de apotheek of in de bijsluiter, of vraag het je apotheker.

Is de wond genezen, bescherm het litteken dan tegen de zon met een zonnebrandcrème die extra bescherming geeft, bijvoorbeeld factor 50. Op het litteken zelf smeer je niets: er is geen crème of zalf waardoor littekens minder dik worden. Andere onderwerpen over eerste hulp vind je bij alle eerstehulponderwerpen op deze site.