Het borstbeen, en waar pijn op die plek vandaan komt

Je borstbeen is het platte bot midden voor op je borst. Je voelt het als je met je vingers op het midden van je borst drukt. Pijn op die plek kan van het bot en het kraakbeen eromheen komen, maar net zo goed van je hart, je longen, je maag of je slokdarm. Kijk daarom eerst of je moet bellen, en lees pas daarna verder.

Waar zit je borstbeen?

Je borstbeen zit midden voor op je borst. Het is een plat bot dat je goed kunt voelen als je er met je vingers op drukt. De medische naam is sternum. Je sleutelbeenderen zitten er bovenaan aan vast en je bovenste ribben aan de zijkanten, met spieren, pezen en kraakbeen ertussen. Samen met je ribben vormt het je borstkas.

Het bot bestaat uit drie delen. Bovenaan zit het brede, handvatvormige stuk: het manubrium, oftewel het handvat van het borstbeen. Daar komen je sleutelbeenderen en je eerste ribben op uit. Daaronder ligt het lange, smalle middenstuk, het corpus. Daar zitten je derde tot en met zevende ribben aan vast.

Onderaan zit een klein punt: de processus xiphoideus, het zwaardvormig aanhangsel. Dat puntje bestaat vooral uit kraakbeen en wordt met de jaren harder. Je kunt de vorm van het hele bot vergelijken met een omgekeerd zwaard, met het handvat bovenaan en de punt onderin.

Het kraakbeen tussen je borstbeen en je ribben is er niet voor niets. Het laat de kleine bewegingen toe die je borstkas bij elke ademhaling maakt. Anders dan veel andere botten van het skelet helpt je borstbeen zelf niet mee bij het bewegen van je borst of je romp.

Wat ligt er achter en onder je borstbeen?

Achter je borstbeen liggen je hart, je longen, je slokdarm, je maag en grote bloedvaten. Je borstbeen beschermt die samen met je ribben. Vlak achter het bot zit ook de thymus, een klier die hoort bij je afweersysteem. Dat is meteen de reden dat pijn op deze plek zo veel verschillende oorzaken kan hebben.

Onder de punt van je borstbeen begint je bovenbuik. Pijn daar kan uit je maag of je slokdarm komen. Maar het is ook een van de plekken waar mensen de pijn van een hartprobleem voelen. De NHG-richtlijn noemt pijn in de bovenbuik met zoveel woorden als klacht die bij een hartinfarct kan passen.

Waar kan pijn nabij het borstbeen vandaan komen?

Pijn nabij je borstbeen kan uit verschillende richtingen komen: van je hart, van je maag en slokdarm, van je longen, van de borstwand zelf, of van stress en angst. Aan het gevoel alleen kun je niet zien welke het is. Wat de oorzaak bij jou is, kun je hier niet uit opmaken: alleen een (huis)arts kan dit vaststellen.

Deze pagina gaat over pijn die je bij of achter je borstbeen voelt, dus midden voor op je borst. Zit de pijn breder over je hele borstkas, of meer links of rechts, lees dan verder bij pijn op de borst.

Je hart

Pijn achter het borstbeen is juist de klacht waaraan een arts als eerste een hartprobleem herkent. De NHG-richtlijn noemt drukkende, scheurende pijn achter het borstbeen het leidende symptoom van een hartaanval. Dat je de pijn bij je borstbeen voelt, maakt een hartoorzaak dus niet minder waarschijnlijk maar juist meer.

Bij hartkramp heb je korte aanvallen van een drukkend, pijnlijk of benauwd gevoel in je borst. Je krijgt dat gevoel als je iets actiefs doet, bij kou, na vet eten of bij heftige emoties. Je hart krijgt dan even te weinig zuurstof. Het gevoel gaat snel weg als je rustig gaat zitten, meestal binnen een paar minuten en in ieder geval binnen 15 minuten.

Duurt de pijn langer, dan kan het een hartaanval zijn. De pijn kan dan drukkend voelen, alsof er iets heel zwaars op je borst ligt. Vaak merk je ook dit: je zweet, bent misselijk, voelt je benauwd of duizelig. Of je voelt de pijn in je linkerarm, beide armen, in je nek of kaak, tussen je schouderbladen of bij je maag.

Een probleem met je hartritme kan ook pijn of druk geven. Je hart klopt dan onregelmatig: heel snel en even later weer langzamer. Dat kan kort duren of meerdere dagen, en het kan boezemfibrilleren zijn. Een scherpe pijn kan verder komen door een ontsteking van je hartzakje, pericarditis. Die begint met koorts, griep of verkouden zijn, en de pijn wordt soms erger als je hoest, diep ademhaalt of op je rug of linkerzij ligt.

Je maag en slokdarm

Je slokdarm loopt vlak achter je borstbeen naar beneden. Door maagzuur dat omhoogkomt in die slokdarm kun je pijn achter je borstbeen voelen. De pijn begint een paar uur na het eten, vooral als je ligt of voorover buigt. Je voelt dan een zeurende of brandende pijn.

Na een boterham of een glas melk wordt die pijn vaak minder, of als je maagmedicijnen hebt geslikt. Dat het minder wordt, zegt alleen niets over je hart. Bel 112 als je pijn of een zwaar drukkend gevoel op je borst hebt, want dat kan je hart zijn.

Je longen

Pijn nabij je borstbeen kan ook door je longen komen. Ademen en hoesten doen dan pijn, bijvoorbeeld bij een longontsteking, griep of een erge verkoudheid. Een ontsteking van je longvliezen geeft een scherpe pijn die er steeds is en erger wordt als je diep ademhaalt of beweegt.

Bij een longembolie zit er een klontje bloed in een bloedvat van je long. Je voelt vooral pijn bij diep zuchten, en je kunt ook moeilijker en sneller ademen, moe zijn of veel hoesten. Een longembolie is gevaarlijk en sommige mensen gaan eraan dood, dus bel bij deze klachten direct je huisarts of de huisartsenpost.

Bij een klaplong klapt een hele long of een deel ervan in. Je voelt dan opeens een scherpe of stekende pijn op of in je borst, en ademen gaat moeilijk. Ook dan bel je direct je huisarts of de huisartsenpost.

Je borstwand: spieren, ribben en kraakbeen

Pijn uit de borstwand zit het dichtst bij het bot zelf. Je voelt hem op een of meer plekken rond je borstkas. De pijn komt op als je op de pijnlijke plek drukt, als je een beweging maakt, als je hoest, of als je op die plek ligt. Soms duurt de pijn kort, soms een paar dagen, weken of maanden.

De spieren tussen je ribben hebben dan te hard gewerkt, bijvoorbeeld als je dagen achter elkaar hoest of zwaar hebt geklust. Ook kun je pijn hebben bij het bot zelf. Daar zitten je ribben aan vast met spieren, pezen en kraakbeen, en juist dat kraakbeen kan pijnlijk worden.

Dat laatste heet het syndroom van Tietze: het kraakbeen tussen het borstbeen en de ribben is dan pijnlijk, meestal aan één kant. Vaak is er drukpijn links of rechts naast het borstbeen, en de pijn kan erger worden bij bewegen, diep zuchten, niezen of hoesten. De pijnlijke plek kan rood en dik worden. Het is zeldzaam en ongevaarlijk, en meestal verdwijnen de klachten na een paar maanden.

Een gekneusde of gebroken rib geeft pijn aan je borstkas bij bewegen, hoesten, niezen, lachen of diep inademen en uitademen. Dat komt meestal door een val of een ongeluk, of een harde klap tegen je borstkas. Je mag daarbij gewoon bewegen: je rib geneest er niet slechter door. Het kan wel weken duren tot de pijn helemaal weg is.

Stress, angst of een paniekaanval

Bij stress, angst of een paniekaanval kun je een benauwd gevoel in je borst hebben. Je hart kan heel snel gaan kloppen, waardoor je je onrustig voelt, of je hebt het gevoel dat je hart heel hard bonst. Dat duurt soms een paar minuten en meestal niet langer dan een half uur.

Bij een paniekaanval kun je daarnaast pijn op of in je borstkas voelen, zweten en trillen, duizelig zijn, misselijk zijn of tintelingen in je handen of voeten krijgen. Een paniekaanval voelt heel naar, maar is niet gevaarlijk. Ook bij een depressie kun je pijn op je borst voelen, en die pijn kan kort duren of meerdere maanden.

Heb je nog nooit een paniekaanval gehad en heb je één of meer van deze klachten? Gaan de klachten niet over? Of heb je vaker paniekaanvallen, maar zijn de klachten heel anders dan je gewend bent? Bel dan altijd direct je huisarts of de huisartsenpost, want deze klachten kunnen ook door een andere ziekte komen.

Wanneer naar de huisarts?

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Je spreekt daar eerst een speciaal getrainde assistent, die naar je klachten luistert en vragen stelt. Daarna bespreken jullie wat er nodig is. Als het nodig is, belt de huisarts ook een ambulance voor je.

Wat doet de huisarts bij pijn nabij het borstbeen?

De huisarts vraagt eerst hoe lang je de pijn in rust al hebt en of je hem ook in je armen, schouders, nek of kaken voelt. Ook vraagt de huisarts naar duizeligheid, een licht gevoel in je hoofd, flauwvallen en hartkloppingen. Daarna voelt de huisarts aan je borstkas of de pijn is op te wekken door te drukken.

Bij een vermoeden van een hartprobleem belt je huisarts onmiddellijk een ambulance met spoed. Denkt de huisarts aan een longembolie, of heb je gevaarlijke klachten, dan moet je ook direct naar het ziekenhuis.

Komt de pijn van je borstwand, dan is er meestal weinig onderzoek nodig. Bij het syndroom van Tietze is op röntgenfoto’s niets te zien, en ook het bloed is normaal bij bloedonderzoek. Bij een gekneusde of gebroken rib is een röntgenfoto meestal ook niet nodig, want beide genezen vanzelf en een breuk is niet altijd goed te zien.