Septische shock
Van https://www.menselijklichaam.nl/eerste-hulp-ehbo/septische-shock/
Op deze pagina
Een septische shock is een shock die ontstaat bij een bloedvergiftiging, in de geneeskunde een sepsis. De bloeddruk daalt dan erg, waardoor er te weinig bloed met zuurstof in de organen komt. Iemand is op dat moment in levensgevaar en heeft zo snel mogelijk deskundige hulp nodig. Bel dus eerst, en lees daarna verder.
Direct hulp nodig? Bel 112 als iemand niet meer reageert of moeite heeft met ademen.
- Bel 112 en zeg erbij dat je aan een shock denkt. De telefonist vertelt je wat je moet doen tot de ambulance er is.
- Denk je dat jij of iemand anders in levensgevaar is? Bel dan meteen 112. Dat kan dag en nacht.
- Is er nog geen shock, maar voel je je ziek en adem je snel of moeilijk, klopt je hart snel, of ben je suf of verward? Neem direct contact op met je huisarts of de huisartsenpost.
In het kort
- Een septische shock is een shock bij een bloedvergiftiging, in de geneeskunde een sepsis.
- De bloeddruk daalt dan erg en de organen krijgen te weinig bloed met zuurstof.
- Je ziet iemand die een zieke indruk maakt, een bleke, koude en klamme huid heeft, onrustig en angstig is, en minder goed bij bewustzijn raakt.
- Bel 112 met de vermelding dat je aan een shock denkt, laat de persoon liggen en voorkom afkoeling.
- Voel je je ziek en adem je snel of klop je hart snel, bel dan direct de huisarts of de huisartsenpost.
Wat doe je bij een septische shock?
Bel 112 en zeg erbij dat je aan een shock denkt. Laat de persoon liggen, maak knellende kleding bij de hals los en voorkom dat iemand afkoelt. Geef niets te eten of te drinken. Blijf erbij en controleer regelmatig het bewustzijn en de ademhaling, tot professionele hulp er is. Hieronder staan de stappen van het Rode Kruis op een rij.
- Bel of laat 112 bellen. Zeg erbij dat je een shock vermoedt. De telefonist vertelt je wat je moet doen tot de ambulance er is.
- Kijk of de mond leeg is. Vraag of de persoon iets in de mond heeft en laat dat zo nodig uitspugen.
- Stop een mogelijke bloeding direct. Oefen daarvoor druk uit op de wond.
- Laat de persoon liggen. Wil iemand liever op de zij liggen of met opgetrokken knieën, dan is dat geen probleem.
- Maak knellende kleding bij de hals los.
- Voorkom afkoeling. Gebruik bijvoorbeeld een reddings- of isolatiedeken.
- Laat de persoon niet drinken, eten of roken.
- Blijf erbij tot de hulp er is. Controleer regelmatig het bewustzijn en de ademhaling.
Reageert iemand niet meer en gaat de ademhaling niet normaal, dan begin je met reanimeren. Dat een bloedvergiftiging de oorzaak is, kun je op dat moment niet weten: alleen een (huis)arts kan dit vaststellen. Voor de eerste hulp maakt dat niets uit, want je handelt op wat je ziet.
Twijfel je over de vraag wanneer je 112 belt en wanneer de huisarts? Dat staat in het artikel over de waarschuwingssignalen van een spoedgeval. De rest van dit onderwerp vind je bij alle artikelen over eerste hulp.
Let op! De stappen hierboven komen van de pagina van het Rode Kruis over shock, en die gaat over een shock in het algemeen. De pagina noemt bloedverlies en een allergische reactie als voorbeelden en gaat niet apart in op een shock door een bloedvergiftiging.
Wat is een septische shock?
Soms krijgen mensen met een sepsis een shock. De bloeddruk daalt dan erg, waardoor er te weinig bloed met zuurstof in de organen komt. De organen raken beschadigd en doen het uiteindelijk niet meer. Dat is levensbedreigend, en je kunt eraan doodgaan. Krijgt iemand een shock, dan moet die met spoed naar de intensive care.
Een sepsis is de medische naam voor een bloedvergiftiging. Je lichaam reageert dan heel heftig op een bacterie, virus, parasiet of schimmel. Je bent daar zo ziek van dat je organen beschadigd raken, bijvoorbeeld je longen of je nieren. Wordt een sepsis niet goed behandeld, dan kun je eraan overlijden.
Ook zonder shock kan je bloeddruk bij een sepsis al dalen, waardoor je organen te weinig bloed krijgen. Een sepsis kan dus ook zonder shock levensbedreigend zijn. Je hebt in beide gevallen snel een behandeling in het ziekenhuis nodig.
Septische shock: een shock die ontstaat bij een bloedvergiftiging, waarbij de bloeddruk zo ver daalt dat de organen te weinig bloed met zuurstof krijgen.
Hoe herken je een septische shock?
Iemand in een shock maakt een zieke indruk en heeft een bleke, koude, klamme of zweterige huid. Daarbij is diegene onrustig en angstig, heeft dorst en is krachteloos. Het bewustzijn wordt minder, of iemand raakt bewusteloos. Zie je dit, bel dan 112 met de vermelding dat je aan een shock denkt.
Dit zijn de vijf dingen die het Rode Kruis noemt bij een shock. De persoon:
- maakt een zieke indruk
- heeft een bleke, koude, klamme of zweterige huid
- is onrustig en angstig
- heeft dorst en is krachteloos
- krijgt een verminderd bewustzijn of raakt bewusteloos
Deze signalen zeggen niets over de oorzaak. Ze passen bij een shock, en een shock kan ook door iets anders komen dan door een bloedvergiftiging.
Hoe ziet een septische shock eruit?
Aan de buitenkant zie je bij een shock vooral de huid: bleek, koud, klam of zweterig. Bij de bloedvergiftiging eronder is er bij een volwassene weinig te zien. Thuisarts noemt minder kleur in het gezicht. Bij een kind kan er wél iets op de huid staan: vlekjes die niet weggaan als je erop drukt.
Je herkent een septische shock dus niet aan één plaatje, maar aan hoe ziek iemand is en hoe snel dat gaat. Iemand maakt een zieke indruk, is onrustig en angstig, en het bewustzijn wordt minder. Hoe sneller de klachten erger worden, hoe sneller iemand behandeld moet worden. Wacht dus niet tot je iets aan de huid ziet.
Hoe herken je de bloedvergiftiging eronder?
Aan een septische shock gaat een sepsis vooraf, en die begint eerder. Bij een sepsis kun je koorts hebben van hoger dan 38 graden, of juist een te lage temperatuur van lager dan 36 graden. Daarbij adem je sneller, klopt je hart sneller en ben je slaperig, verward of suf. Je hebt minder kleur in je gezicht en voelt je heftig grieperig.
Dit zijn de klachten die bij een sepsis kunnen horen:
- koorts hoger dan 38 graden, of juist een te lage temperatuur van lager dan 36 graden
- een snelle ademhaling: in rust 22 keer per minuut of meer
- een snelle hartslag: in rust meer dan 90 keer per minuut
- slaperig, verward of suf zijn
- minder kleur in het gezicht
- een heftig grieperig gevoel
- pijn of spierpijn in je hele lichaam
- erg ziek of zwak zijn, zodat je niet meer op je benen kunt staan
- niet of weinig plassen
- de klachten van de infectie zelf, zoals hoesten, benauwdheid, pijn bij het plassen, buikpijn, misselijkheid, minder zin in eten of hoofdpijn
De snelheid waarmee je zieker wordt, zegt iets over hoe erg het is. Hoe sneller je klachten erger worden, hoe sneller je behandeld moet worden. Neem bij deze klachten direct contact op met je huisarts of de huisartsenpost, dus voordat er een shock ontstaat.
Hoe herken je een septische shock bij een kind?
Kinderen met een sepsis krijgen soms ook een shock. De bloeddruk daalt dan erg, er komt te weinig bloed met zuurstof in de organen en die doen het uiteindelijk niet meer. Dat is levensbedreigend. Krijgt je kind een shock, dan moet het met spoed naar de intensive care. Bij een kind is een sepsis soms lastig te herkennen, want het is vaak niet meteen duidelijk dat de klachten daarbij horen.
Dit zijn de klachten die je bij een kind kunt zien:
- koorts, rillingen of koud aanvoelen
- snel of moeilijk ademhalen
- een snelle hartslag
- slaperig, verward of suf zijn
- een grauwe, bleke of klamme huid
- vlekjes op de huid die niet weggaan als je erop drukt
- een heftig grieperig gevoel
- erge pijn in de benen of erge pijn in het hoofd
- pijn of spierpijn in het hele lichaam
- erg ziek of zwak zijn, zodat je kind niet meer op de benen kan staan
- niet of weinig plassen
- geprikkeld zijn, vooral bij baby’s
Ben je heel erg ongerust over je kind of over hoe je kind zich gedraagt, en heb je het gevoel dat er iets helemaal niet klopt? Artsen nemen dat heel serieus. Bel dan direct de huisarts of de huisartsenpost, en vraag gerust: zou het een sepsis kunnen zijn?
Waardoor ontstaat een septische shock?
Een septische shock ontstaat bij een sepsis, en een sepsis begint bij een infectie ergens anders in je lichaam. Je kunt er bijvoorbeeld een krijgen bij een blaasontsteking, een longontsteking of een hersenvliesontsteking. Bij een kind kan een sepsis ook komen door een ontsteking van een wondje. Ook sommige gifstoffen kunnen de oorzaak zijn.
Soms is niet duidelijk waar de sepsis vandaan komt. Je kunt bijvoorbeeld een sepsis hebben door een blaasontsteking zonder dat je klachten van die blaasontsteking merkt. Dat komt vooral bij ouderen voor.
Wie heeft meer kans op een septische shock?
Je kunt sneller een sepsis krijgen als je afweer slechter werkt. Dat kan verschillende oorzaken hebben, van een behandeling tegen kanker tot een chronische ziekte of je leeftijd. De kans is ook groter als je ziek bent en in het ziekenhuis ligt, net geopereerd bent of een blaaskatheter hebt.
Je afweer kan minder goed werken door:
- chemotherapie bij kanker
- lang prednison gebruiken of andere medicijnen die je afweer minder maken
- veel alcohol drinken
- een chronische ziekte, zoals een hartziekte, longziekte, nierziekte of diabetes
- ouder zijn dan 70 jaar
- geen milt meer hebben
Wanneer naar de huisarts?
Bel 112 als iemand niet meer reageert of moeite heeft met ademen. Denk je aan een shock, zeg dat er dan bij.
Neem direct contact op met je huisarts of de huisartsenpost als je je ziek voelt en één of meer van deze dingen klopt:
- Je ademt snel of moeilijk.
- Je hart klopt snel.
- Je bent slaperig, verward of suf.
- Je plast weinig of niet.
- Je hebt koorts.
- Je hebt een te lage lichaamstemperatuur en voelt koud aan.
- Je bent eerder in het ziekenhuis opgenomen geweest met een sepsis en krijgt nu dezelfde klachten.
Bel direct de huisarts of de huisartsenpost voor je kind als één of meer van deze dingen klopt:
- Je kind heeft eerder een sepsis gehad en krijgt dezelfde klachten als toen.
- Je kind heeft klachten of gedrag dat je niet van je kind kent. Of je bent erg ongerust over je kind.
- Je kind voelt zich ziek en heeft een minder goede afweer.
- Je kind voelt zich ziek en heeft een hartziekte, longziekte, nierziekte of diabetes (gehad).
- Je kind voelt zich ziek en ademt snel of moeilijk, heeft een snelle hartslag, of is slaperig, verward of suf.
- Je kind voelt zich ziek en plast weinig of niet, of krijgt koorts na een paar dagen zonder koorts.
Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Je spreekt daar eerst een speciaal getrainde assistent, die naar je klachten luistert en vragen stelt. Daarna bespreken jullie wat er nodig is. Als het nodig is, belt de huisarts ook een ambulance voor je.
Welke behandeling krijg je bij een septische shock?
Bij een sepsis word je zo snel mogelijk naar het ziekenhuis gebracht, waar je snel vocht via een infuus krijgt. Komt de sepsis door een bacterie, dan krijg je zo snel mogelijk antibiotica via een infuus. De arts controleert steeds of je bloeddruk niet te laag wordt en of je organen goed blijven werken. Bij een shock ga je met spoed naar de intensive care.
In het ziekenhuis krijg je verschillende onderzoeken om erachter te komen wat de oorzaak is, zoals bloedonderzoek en een longfoto. Is de bloeddruk van een kind te laag, dan krijgt het medicijnen om de bloeddruk hoger te maken. Om de organen te ondersteunen krijgt een kind zuurstof, en soms hulp bij het ademen met een apparaat.
Hoe gevaarlijk is een septische shock?
Een shock bij een sepsis is levensbedreigend: de organen krijgen te weinig bloed met zuurstof en doen het uiteindelijk niet meer. Krijgt iemand een shock, dan moet die met spoed naar de intensive care. Ongeveer 1 van de 4 mensen met een sepsis overlijdt hieraan. Daarom moet een sepsis snel in het ziekenhuis worden behandeld.
Dat cijfer gaat over een sepsis en niet apart over een septische shock. Wat het voor één bepaalde persoon betekent, is er niet uit af te leiden, en alleen een (huis)arts kan dit vaststellen.
Hoe gaat het verder na een septische shock?
Ongeveer de helft van de mensen is binnen 1 jaar beter na een sepsis. Sommige mensen houden langer klachten, en sommige mensen houden altijd klachten. Na het herstel kunnen je nieren of longen minder goed blijven werken, en je kunt je lange tijd moe voelen.
De meeste mensen hebben na een sepsis last van moe zijn, zwakkere spieren en weinig energie. Hoe erg dat is, verschilt per persoon. Het hangt af van je leeftijd, hoe fit je was vóór de sepsis, hoe lang je in het ziekenhuis hebt gelegen en hoeveel organen niet goed werkten. Een fysiotherapeut kan je helpen om weer fit te worden en het vertrouwen in je lichaam terug te krijgen.
Heb je op de intensive care gelegen, dan herinner je je daar misschien niet alles meer van. Je weet vaak niet meer goed waarom je daar was en hoe ziek je bent geweest. Wil je weten wat er precies is gebeurd, vraag dat dan aan de arts of de verpleegkundige. Bel je arts als je je zorgen maakt of hulp nodig hebt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een sepsis en een septische shock?
Een sepsis is de heftige reactie van je lichaam op een bacterie, virus, parasiet of schimmel. Een septische shock is wat er soms daarna gebeurt: je bloeddruk daalt erg, er komt te weinig bloed met zuurstof in je organen en die doen het uiteindelijk niet meer. Bij een shock moet je met spoed naar de intensive care.
Kun je een septische shock overleven?
Ja, dat kan. Een shock is levensbedreigend en je moet er met spoed voor naar de intensive care. Ongeveer 1 van de 4 mensen met een sepsis overlijdt eraan, en ongeveer de helft van de mensen is binnen 1 jaar weer beter. Die twee cijfers gaan over een sepsis en niet apart over een septische shock.
Wat betekent septisch?
Septisch betekent dat er sprake is van een sepsis, de medische naam voor een bloedvergiftiging. Je lichaam reageert dan heel heftig op een bacterie, virus, parasiet of schimmel. Een septische shock is dus een shock die door zo’n heftige reactie op een besmetting komt.
Hoe snel ontstaat een septische shock?
Dat verschilt, en juist die snelheid is een signaal. Hoe sneller de klachten erger worden, hoe sneller iemand behandeld moet worden. Wacht dus niet af tot de volgende dag. Bel bij klachten die bij een sepsis passen direct de huisarts of de huisartsenpost.
Wat moet je niet doen bij een shock?
Geef iemand in een shock niets te eten of te drinken, en laat diegene niet roken. Laat de persoon liggen en maak knellende kleding bij de hals los. Zorg dat iemand niet afkoelt, bijvoorbeeld met een reddingsdeken. Bel 112 met de vermelding dat je aan een shock denkt, en blijf erbij tot professionele hulp er is.
Was dit artikel nuttig?
