Snijwond: wat doe je, en wanneer moet hij gehecht worden?

Een snijwond is een pijnlijke, duidelijk begrensde open wond, en soms bloedt hij veel. Bloedt de wond flink? Bel dan 112, druk stevig op de wond en spoel hem juist niet. Bel 112 ook als de persoon duizelig en suf is, klam of bleek ziet, zweet, flauw dreigt te vallen of zich ziek voelt.

Bloedt hij niet flink, spoel hem dan 1 of 2 minuten met lauw water uit de kraan en druk hem daarna dicht tot het bloeden stopt. Raken de randen van de wond elkaar niet, bel dan direct de huisarts of de huisartsen-spoedpost.

Wat doe je bij een snijwond?

Het Rode Kruis begint bij een huidwond met één vraag, en die splitst de hulp in twee routes. Bloedt de wond flink? Dan bel je 112, druk je en spoel je juist niet: een wond die de huisarts moet zien, dek je alleen af. Bloedt hij niet flink, dan gelden de stappen hieronder. De richtlijn voor huisartsen zegt over dat spoelen hetzelfde als Thuisarts: lauwwarm kraanwater, en geen ontsmettingsmiddelen.

1. Bloedt de wond flink? Bel of laat 112 bellen bij een hevig bloedende wond. Bel ook als de persoon duizelig en suf is, klam of bleek ziet, zweet, flauw dreigt te vallen of zich ziek voelt. Dat laatste is op zichzelf al genoeg reden. Zet de telefoon op luidspreker. Druk dan met verband of een schone (thee)doek stevig op de wond en laat eerder aangelegd verband zitten. Zo’n wond spoel je niet. Volg dan verder een hevig bloedende wond; de stappen hieronder gelden voor een snee die niet flink bloedt.
2. Werk schoon. Trek wegwerphandschoenen aan zodra dat kan.
3. Spoel de wond schoon met lauw water uit de kraan of de douche. Eén of twee minuten is genoeg. Zo spoel je het vuil weg. Het Rode Kruis noemt dit bij een kleine wond en bij vuil in de wond. Lukt het niet onder de kraan, of doet het te veel pijn, doe dan water in een beker en spoel daarmee.
4. Gebruik alleen water. Geen zeep, geen jodium, geen soda. Is er geen schoon water beschikbaar, dan is een niet-kleurend wondontsmettingsmiddel wél beter dan niets.
5. Droog de omgeving van de wond. Gebruik een steriel kompres of een schone doek, en raak de wond zelf daarna niet meer aan.
6. Druk de wond dicht tot hij niet meer bloedt.
7. Dek de wond af. Een wondpleister, een steriel gaaskompres of een snelverband, afhankelijk van de grootte van de wond en het bloedverlies.
8. Geef de wond rust. Laat hem met rust en krab of peuter er niet aan. Leg het deel van je lichaam met de wond omhoog als dat kan.

Kleine wondjes genezen meestal vanzelf. Gaat het om een ander soort wond dan een snee, kijk dan bij andere soorten open wonden.

Wanneer is een snijwond te diep, en wanneer moet hij gehecht worden?

Thuisarts geeft er één toets voor die je zelf kunt zien: raken de randen van de wond elkaar niet, dan bel je direct de huisarts of de huisartsen-spoedpost. Dat geldt ook als het bloeden niet stopt of als je veel pijn aan de wond hebt. Een diepe of grote wond moet gehecht, geplakt of gelijmd worden, en daarvoor ga je naar de huisarts of het ziekenhuis.

Waarom juist die wondranden tellen, legt Thuisarts er meteen bij uit. Het gaat erom dat ze goed tegen elkaar aan komen te liggen. Het bloeden kan dan stoppen en de wond kan dichtgroeien.

De huisarts heeft daar drie manieren voor. Hecht-strips zijn een soort lange pleisters, ook wel zwaluwstaartjes genoemd: de huisarts maakt de wond eerst goed schoon en brengt de randen daarmee bij elkaar. Lijm is speciale medische lijm, bijvoorbeeld voor een wondje in je gezicht. Op een bewegend lichaamsdeel zoals je knie of elleboog lukt lijmen meestal niet. En dan zijn er hechtingen.

Hechten kan het best binnen 12 uur nadat je de wond opliep, en heel soms lukt het nog binnen 24 uur. De richtlijn voor huisartsen noemt dezelfde 12 uur, met twee voorwaarden erbij: de wond moet zorgvuldig zijn schoongemaakt en er mag geen reden zijn om door te verwijzen. Bij een vermoeden van letsel aan een pees, gewricht, zenuw of bot verwijst de huisarts door naar de chirurg.

Lukt dichtmaken niet, bijvoorbeeld omdat de randen niet recht zijn of er stukjes huid zijn afgescheurd, dan komt er een pleister of gaasje op. Is de wond met hecht-strips dichtgemaakt, probeer hem dan de eerste 24 uur niet nat te laten worden. Die strips laten na 5 tot 10 dagen vanzelf los. Hechtingen mogen er na 5 tot 14 dagen uit, en de arts vertelt wanneer: dat hangt af van de plek waar ze zitten.

Wanneer bel je de huisarts bij een snijwond?

Thuisarts heeft voor een snee twee lijsten: bellen dat niet kan wachten en bellen dat tot een werkdag kan wachten. Ze gelden voor een snee of een wond waarbij je huid gescheurd is. Voor een schaafwond en voor een wond aan je vingertop geeft Thuisarts eigen lijsten, en die staan in de secties daarover. Bel direct de huisarts of de huisartsen-spoedpost bij een of meer van deze dingen:

• je arm of been met de wond wordt koud en krijgt minder kleur
• je kunt je tenen of vingers niet meer bewegen, of bepaalde bewegingen niet meer maken
• je kunt niet meer lopen
• je hebt veel pijn aan de wond
• het bloeden stopt niet
• de randen van de wond raken elkaar niet

Bel je huisarts op werkdagen bij een of meer van deze dingen:

• er zit aarde, straatvuil of mest in de wond; dan heb je soms een prik tegen tetanus nodig
• je afweer is minder goed, door een ziekte zoals kanker, door medicijnen, of doordat je geen milt hebt
• je hebt je geprikt aan een vieze naald

Het Rode Kruis stuurt je bij een snijwond naar de huisarts of de spoedpost in twee gevallen. Het eerste zijn zichtbare botten, spieren of ander onderhuids weefsel en wonden die blijven bloeden. Het tweede zijn grote wonden, wonden die je niet schoon krijgt en bijtwonden. Het noemt ook mensen met een verminderde weerstand of diabetes, wonden die niet genezen of geïnfecteerd zijn, en wonden door vieze naalden. Heb je een bijtwond, bel dan dezelfde dag.

Let op: zit de wond op je hoofd? Dan telt de klap zelf ook mee, en dat geldt ook voor een schaafwond. Bel bij twijfel je huisarts.

Op werkdagen overdag bel je je eigen huisarts. Die praktijk is open van 8 uur ’s ochtends tot 5 uur ’s middags. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsen-spoedpost. Je spreekt eerst de assistent, die je situatie met de huisarts bespreekt, en soms moet je meteen naar het ziekenhuis. Twijfel je of het spoed is, kijk dan bij wanneer je 112 belt en wanneer de huisarts.

Wat doe je bij een snee in je vinger?

Een wond aan je vingertop kan erg bloeden en pijn doen. Houd je hand omhoog: dat helpt tegen de pijn en zorgt dat het bloeden sneller stopt. Bloedt de wond erg, doe er dan verband omheen en druk er minstens 10 minuten op. Deppen of vegen helpt niet. Komt er niet veel bloed uit, dan spoel je de wond af met lauw water uit de kraan of de douche.

Dep de wond na het spoelen droog en doe er een pleister of verband om. Zit er nog iets in de wond, haal het er dan niet uit maar laat het zitten: eerst moet een arts ernaar kijken. Is je vinger tussen de deur gekomen, houd hem dan onder de kraan, of doe ijs in een washandje en houd dat ertegenaan.

In vingers zitten veel bloedvaten en zenuwen. Zo’n wond kan erg bloeden en pijn doen. Meestal wordt een wond aan je vingertop vanzelf beter: de wondranden groeien aan elkaar, en dat kan een paar weken duren.

Voor een wond aan je vingertop geeft Thuisarts een eigen lijst. Bel direct de huisarts of de huisartsen-spoedpost in een of meer van deze situaties:

• je nagel is eraf
• je ziet bot; bot ziet er wit uit
• er is een stuk van je vinger af
• je hebt geen gevoel meer in je vinger
• je kunt je vinger niet meer bewegen

Wat doe je bij een schaafwond?

Een schaafwond vraagt net iets anders dan een snee. Spoel hem 1 of 2 minuten met lauw water uit de kraan of de douche, en gebruik geen zeep en geen ontsmettingsmiddelen. Laat de wond daarna aan de lucht drogen zonder pleister: er komt dan een korst op die de wond beschermt. Schaafwonden gaan meestal vanzelf over, en meestal snel en zonder problemen.

Bloedt de schaafwond nog, dan laat je hem juist niet met rust. Druk er voorzichtig op met een schoon verband of een schone theedoek tot het bloeden stopt. Zit de wond op je arm of been, doe er dan een verband om en houd je arm of been omhoog. Zit er zand of grind in, spoel de grotere korrels er dan uit met kraanwater en haal de rest met een pincet weg.

Blijft de wond bloeden of vocht lekken, doe er dan eerst een vet gaasje of een gaasje met zalf op. Eén laagje is genoeg, en vouw het gaas niet dubbel. Daar bovenop komt een droog gaas of verband, zodat het niet aan de wond vastplakt. Doe één keer per dag een nieuw gaasje, of vaker als er vocht doorheen komt, tot de wond niet meer lekt.

Een pleister hoeft alleen als de schaafwond diep is of onder je kleding zit. Die beschermt tegen schuren, en je verwisselt hem 1 of 2 keer per dag. Een dun laagje vaseline, elke dag opnieuw aangebracht, doet hetzelfde. Kort douchen mag: niet langer dan 10 minuten.

Controleer de wond elke dag. Hij kan gaan ontsteken, ook als je goed hebt gespoeld. Maak dan een afspraak bij de huisarts. Thuisarts geeft bij een schaafwond een eigen bellijst. Bel de huisarts bij een of meer van deze klachten:

• de wond blijft bloeden of bloedt erg veel
• je hebt veel pijn
• er komt steeds meer vocht uit de wond
• je kunt een deel van je lichaam bij de wond niet goed meer bewegen, bijvoorbeeld je arm, pols, been, vingers of tenen. Er kan dan een zenuw, pees of gewricht beschadigd zijn
• er is aarde, straatvuil of mest in de wond gekomen; de huisarts kijkt dan of je een tetanusprik nodig hebt
• je maakt je erg veel zorgen over de wond

Heb je een prik tegen tetanus nodig?

Bijna alle mensen in Nederland hebben als kind een prik tegen tetanus gekregen. Die bescherming loopt wel af: heb je als kind alle prikken gehad, dan ben je goed beschermd tot je 20 jaar wordt. Bij een wond waar vuil in kan zitten is het dus de moeite om na te gaan of je prik nog geldt.

Bloedt de wond niet flink? Spoel hem dan goed schoon met lauw kraanwater en dek hem af met een schoon verband of een schone doek. Bloedt hij wél flink, dan gelden de stappen bovenaan: 112, drukken en niet spoelen. Gebruik geen zeep, en ook geen jodium of soda. Bel je huisarts als je een wond hebt waar misschien vuil in zit én een of meer van deze dingen voor jou klopt:

• je hebt nog nooit een prik tegen tetanus gehad
• je weet niet of je ooit een prik tegen tetanus hebt gehad
• je afweer is minder, bijvoorbeeld door medicijnen, door chemotherapie of doordat je milt is weggehaald
• het is 10 jaar of langer geleden dat je een prik tegen tetanus kreeg

Je hebt dan misschien één of meer nieuwe prikken nodig. Die krijg je het liefst zo snel mogelijk, en anders nog tot 3 weken nadat je de wond opliep. Je hebt geen prik nodig als één van deze twee dingen voor jou klopt:

• je hebt als kind alle prikken tegen tetanus gehad én je bent jonger dan 20 jaar
• je hebt als kind alle prikken gehad én je kreeg minder dan 10 jaar geleden nog een prik, bijvoorbeeld een dtp-prik voor een reis

In andere situaties bel je je huisarts, ook als je twijfelt. Tetanus is een heel erge ziekte, veroorzaakt door een bacterie: het geeft krampen in de spieren van het hele lichaam en je kunt eraan doodgaan. In Nederland krijgt bijna niemand het nog, doordat de meeste kinderen ertegen worden geprikt.

Hoe weet je of een snijwond ontstoken is?

Controleer de wond elke dag, want hij kan gaan ontsteken, ook als je goed hebt gespoeld. Bel dezelfde dag de huisarts of de huisartsen-spoedpost zodra je een van de tekenen hieronder ziet. Is je wond in het ziekenhuis behandeld, bel dan het ziekenhuis. Thuisarts noemt vijf tekenen:

• er komt geel-wit vocht uit de wond (pus)
• de randen van de wond worden dikker, warmer, roder of donkerder
• de wond gaat meer pijn doen
• je voelt je niet lekker
• je krijgt koorts: 38 graden of hoger

Bij een donkere huid is die roodheid niet altijd te zien; de wond is dan wel dikker. Is je wond gehecht, let dan ook op hechtingen die zijn losgegaan waardoor de wond niet goed sluit, en op een wond die opeens weer bloedt. Is de wond in het ziekenhuis behandeld of gehecht, bel dan het ziekenhuis. De richtlijn voor huisartsen noemt naast tekenen van infectie nog twee redenen om contact op te nemen: algemene ziekteverschijnselen, en een wond die na 2 dagen onvoldoende geneest. Meer over hoe je dat herkent staat in het artikel over een wondinfectie.

Vocht uit de wond is op zichzelf niet verkeerd. Wondvocht is helder of een beetje rood door bloed, het ruimt vuil en bacteriën op en het is nodig om de wond beter te maken. Komt er te veel vocht uit, maak dan een afspraak bij de huisarts. Je herkent dat aan een vochtplek op het verband die veel groter is dan de wond en er soms doorheen lekt. Bij genoeg vocht is die plek even groot als de wond.

Maak bij te veel vocht een afspraak met je huisarts, of met het ziekenhuis als je daar behandeld bent. Komt er nog wat vocht uit, doe er dan een pleister op, of een vet gaas of zalfgaas met daaromheen een verband dat vocht opneemt. Houd dat vol tot de wond droog is.

Hoe gaat het verder na een snijwond?

Hoe lang genezing duurt, hangt af van het soort wond, de plek ervan en hoe diep hij is. Meestal gaat het vanzelf: de wondranden groeien aan elkaar, en dat kan een paar weken duren. Laat de wond met rust, kom er niet met je vingers aan en krab niet aan korstjes.

Ga niet in bad, niet zwemmen en niet naar de sauna zolang de wond open is. Week de wond ook niet in een badje met soda of wasmiddel: de huid wordt daar zacht van, en dan wordt de wond juist niet goed beter. Is je wond gehecht, maak dan geen bewegingen die spanning op de wond geven, want daardoor kan hij weer open gaan.

Roken vertraagt de genezing. Je bloedvaten brengen dan minder zuurstof naar de wond, terwijl zuurstof juist nodig is om te genezen, en het risico op een ontsteking is groter.

Na een wond houd je meestal een litteken. Hoe snel en hoe mooi dat geneest verschilt per persoon, bijvoorbeeld met je leeftijd en hoe gezond je bent. Na ongeveer 1 jaar verandert het niet meer. Houd de wond of het litteken de eerste 3 maanden zo veel mogelijk uit de zon, want de huid van een wond verbrandt sneller en de kleur kan veranderen. De richtlijn voor huisartsen adviseert hetzelfde voor oppervlakkige wonden zoals een schaafwond.

Is je wond na 2 weken niet beter en ben je er nog niet mee bij een arts geweest, maak dan een afspraak bij de huisarts. Kijk ook bij alle eerstehulponderwerpen op deze site.