Vitamine B12-tekort

Vitamine B12 is een van de wateroplosbare vitamines en heet ook cobalamine. Je lichaam heeft het nodig om DNA, rode bloedcellen en zenuwen te maken en goed te laten werken. Krijg je er te weinig van binnen, of neemt je lichaam het niet goed op, dan kun je klachten krijgen aan je zenuwen en aan je bloed.

Vitamine B12 is de enige wateroplosbare vitamine die je lichaam opslaat als reservevoorraad: ongeveer 2 tot 5 milligram, vooral in de lever. Daardoor merk je een tekort niet meteen. Krijg je langere tijd te weinig binnen, dan is dat vaak pas na enkele maanden of zelfs een jaar merkbaar; je lichaam maakt eerst de voorraad op. Mede daardoor komt een tekort zelden voor.

Wat je kunt merken van een tekort

Een tekort raakt twee dingen: je zenuwen en je bloed. Thuisarts verdeelt de klachten dan ook in twee groepen; het Voedingscentrum noemt bij de zenuwklachten nog spierzwakte in de benen en geheugenverlies. Welke je zelf merkt, verschilt: de een houdt het bij vermoeidheid, de ander merkt vooral iets aan handen en voeten. Omdat je lichaam eerst zijn voorraad opmaakt, komen de klachten meestal pas na maanden opzetten en niet van de ene dag op de andere.

Bij zenuwproblemen kun je merken:

• tintelingen in je handen en voeten
• minder gevoel in je vingers
• minder gevoel in je voeten, alsof je op watten loopt
• een been dat koud aanvoelt
• bewegingen die minder precies gaan, waardoor je bijvoorbeeld iets laat vallen
• dat je evenwicht niet goed is
• spierzwakte in de benen
• geheugenverlies

Krijg je te weinig vitamine B12 binnen, dan kan dat bloedarmoede geven. Dat is dezelfde aandoening die ook door een ijzertekort kan ontstaan.

Bij bloedarmoede kun je merken:

• een moe en zwak gevoel
• snel hijgen als je je inspant
• duizelig worden
• het gevoel dat je flauwvalt
• dat je hart opeens snel klopt
• zweten
• hoofdpijn
• dat je steeds een geluid in je hoofd hoort, oorsuizen

Op internet staan bij een vitamine B12-tekort vaak nog veel meer klachten, zoals haaruitval, spierpijn, misselijkheid of een ontstoken tong. Die staan niet in de bronnen die wij gebruiken. Dat betekent niet dat je ze niet kunt hebben, maar wel dat er geen goede reden is om ze aan een B12-tekort toe te schrijven.

Waar vitamine B12 in zit

Vitamine B12 krijg je binnen via je eten. Het zit in producten van dieren: vlees, vis, melk, boter, kwark, yoghurt, kaas en eieren. In producten van planten zit het niet, al wordt er soms wel vitamine B12 aan toegevoegd.

Dat komt doordat bepaalde bacteriën vitamine B12 maken in het maag-darmkanaal van dieren. Mensen maken op dezelfde manier vitamine B12 aan in de dikke darm, maar nemen die daar niet meer op. Daarom moet je het via je voeding binnenkrijgen.

In gedroogd zeewier en algen kan ook vitamine B12 zitten. Een groot deel daarvan is alleen een variant die niet actief is en die je lichaam niet goed opneemt.

Eet je gezond, dan krijg je genoeg vitamine B12 binnen. Ook als je gezond eet zonder vlees en vis. Eet en drink je alleen producten van planten, dan is het advies om elke dag een pil met 2,8 microgram vitamine B12 te slikken.

Hoeveel je per dag nodig hebt

Hoeveel vitamine B12 je nodig hebt, hangt af van je leeftijd en van of je zwanger bent of borstvoeding geeft. Het Voedingscentrum baseert zijn aanbevolen dagelijkse hoeveelheden op de Gezondheidsraad. Voor de meeste mensen gaat het om een kleine hoeveelheid, die je met gewone voeding ruim haalt.

Het Voedingscentrum houdt deze aanbevolen dagelijkse hoeveelheden aan:

• volwassenen vanaf 18 jaar: 2,8 microgram per dag
• zwangeren: 3,3 microgram per dag
• bij borstvoeding: 3,8 microgram per dag

Krijg je een keer wat minder binnen dan dit, dan heb je niet meteen een tekort. Voor de meeste mensen ligt de aanbevolen hoeveelheid namelijk hoger dan wat ze werkelijk nodig hebben.

De meeste mensen hebben geen supplement nodig; dat levert geen extra gezondheidsvoordeel op. Wil je er toch een gebruiken, dan is het advies om niet meer dan 100 procent van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid te nemen. Voor een volwassene is dat dus niet meer dan 2,8 microgram per dag via een supplement.

Hoe een tekort ontstaat

Een ziekte van de maag of darmen. Dit is de meest voorkomende oorzaak. Bij een ontsteking van de binnenkant van de maag maakt je maag veel minder maagzuur. Maagzuur is nodig om vitamine B12 vanuit de darmen naar het bloed te laten gaan. Ook een darmziekte, zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, kan een tekort geven.

Te weinig vitamine B12 in je voeding. Dat speelt als deze drie dingen samen kloppen. Je eet en drinkt alleen producten van planten. Je gebruikt geen producten waaraan extra B12 is toegevoegd. En je slikt ook geen pillen met vitamine B12.

Te veel alcohol. Alcohol zorgt ervoor dat vitamine B12 minder goed in je bloed komt. Drink je elke dag te veel en eet je weinig, dan is de kans op een tekort groter.

Bepaalde medicijnen. Maagzuurremmers zoals omeprazol verminderen de aanmaak van maagzuur, en daardoor komt er minder vitamine B12 in je bloed. Ook metformine, een medicijn bij diabetes, kan een tekort geven.

Veel en vaak lachgas. Gebruik je vaak en veel lachgas, dan werkt vitamine B12 misschien niet meer bij jou.

Hoe de huisarts een tekort vaststelt

Een vitamine B12-tekort stel je niet vast aan je klachten alleen: vermoeidheid, tintelingen en duizeligheid passen bij veel meer aandoeningen. Soms is het daarom nodig om te weten hoeveel vitamine B12 je werkelijk in je bloed hebt. Je huisarts kan daarvoor bloedonderzoek aanvragen; je laat dan bloed prikken. Dat gebeurt niet standaard, maar in een aantal bepaalde situaties. Welke dat zijn, staat in het kader hierboven.

Laat het bloedonderzoek zien dat je te weinig vitamine B12 hebt, dan kan de huisarts nog een tweede bloedonderzoek laten doen. Of je start meteen met een behandeling.

Denkt de huisarts dat je een ontsteking aan de binnenkant van je maag hebt, dan krijg je nog een bloedonderzoek en soms ook een kijkonderzoek van de maag. Denkt de huisarts aan een darmziekte, zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa, dan verwijst hij je door naar het ziekenhuis.

Hoe een tekort wordt behandeld

Pillen. Bij te weinig vitamine B12 adviseert je huisarts meestal pillen. Je neemt elke dag één pil van 1000 microgram, dat is 1 milligram. Die pillen zijn zonder recept te koop bij de apotheek en de drogist. Je doet dit drie maanden lang.

Zijn de klachten na drie maanden weg, dan ga je nog drie maanden door. Daarna stop je en kijk je of de klachten wegblijven. Zorg wel dat je gezond blijft eten, met genoeg vitamine B12, en drink geen of weinig alcohol.

Zijn de klachten na drie maanden niet weg, dan stop je met de behandeling. Je zoekt dan samen met je huisarts of er andere oorzaken voor je klachten zijn.

Prikken. Soms zijn prikken met vitamine B12 nodig: als je ernstige klachten hebt, als je heel weinig vitamine B12 hebt, of als je geen pillen kunt slikken. De huisarts kan die prikken geven. Je krijgt dan elke week een prik, of om de drie of vier dagen. Na tien prikken krijg je er nog één per twee maanden. Bespreek met je huisarts hoe lang de prikken doorgaan, en of je daarna verder kunt met pillen.