Koortslip
Van https://www.menselijklichaam.nl/besmettelijke-ziektes/koortslip/
Op deze pagina
Bij een koortslip krijg je blaasjes op of rond je lippen, door het herpesvirus. Soms voelen mensen eerst een branderige pijn en komen de blaasjes pas daarna. Voel je zo’n plek, dan is dat het moment waarop aciclovircrème nog enig effect kan hebben. De blaasjes drogen in tot een korstje, en het plekje gaat meestal binnen 10 dagen vanzelf weg.
In het kort
- Een koortslip is een ontsteking van de huid op of rond de lippen, veroorzaakt door het herpesvirus. Ongeveer 1 van de 3 mensen krijgt er volgens Thuisarts ooit een.
- Soms voel je eerst een branderige pijn en komen daarna pas de blaasjes.
- Een koortslip gaat vanzelf over, meestal binnen 10 dagen. Behandelen hoeft niet.
- Heb je net een baby, doe dan een pleister op de koortslip of een mondmasker op, was je handen, en kus je baby niet zolang de blaasjes nat zijn. Voor iedereen behalve de moeder geldt strenger: knuffel of verzorg een pasgeborene niet zolang je een koortslip hebt.
- Bel dezelfde dag je huisarts of huisartsenpost bij blaasjes op of rond je oog. Dat geldt ook bij een pijnlijk rood oog, bij blaasjes in een eczeemplek en bij een hele slechte afweer, bijvoorbeeld door kanker, chemotherapie, hiv of medicijnen die je afweer onderdrukken.
Hoe herken je een beginnende koortslip?
Bij een koortslip krijg je een plekje met blaasjes, meestal op of rond je lippen. Je kunt ze ook op je neus, kin of ooglid krijgen, schrijft Thuisarts. Het plekje kan jeuken, tintelen, branden of pijn doen. Soms voelen mensen eerst die branderige pijn en komen de blaasjes pas daarna; dan weet je het dus al voordat je iets ziet.
Krijg je blaasjes op of rond je oog, bel dan dezelfde dag je huisarts. Met je handen kun je het virus van je lip naar je oog brengen, en daar kan het schade geven.
Een koortslip kan lijken op krentenbaard, en dat onderscheid hoort bij de huisarts. De richtlijn voor huisartsen noemt meerdere verschillen. Bij een koortslip voel je vaak al branderigheid vóórdat de blaasjes komen; bij krentenbaard begint de pijn tegelijk met de blaasjes. Bij krentenbaard zitten er kenmerkende gele korsten. En een koortslip komt vaak terug, krentenbaard meestal niet. Twijfel je welke van de twee het is, bel dan je huisarts. De richtlijn noemt nog een vierde verschil: krentenbaard breidt zich zonder behandeling nogal eens uit, en er kunnen dan ook plekken elders op je lichaam bij komen.
Het gaat meestal zo:
- Jeuk, tinteling of een branderig gevoel op of rond je lip. Voel je dit vóór de blaasjes, dan is dit het moment om te smeren.
- De blaasjes. Een plekje met kleine blaasjes, vaak in een groepje bij elkaar. In de blaasjes zit vocht.
- Het opengaan. De blaasjes gaan open. Je bent vooral besmettelijk zolang er blaasjes ontstaan en opengaan, schrijft de huisartsenrichtlijn.
- Het korstje. Na 1 of 2 dagen drogen de blaasjes op en komen er korstjes. Dan ben je veel minder besmettelijk.
- Het herstel. Het plekje gaat vanzelf weg, meestal binnen 10 dagen, en bijna altijd zonder littekens.
Deze klachten kunnen passen bij een koortslip. Alleen een (huis)arts kan dit vaststellen.
Wat is een koortslip precies?
Een koortslip is een ontsteking van de huid op of rond de lippen, door het herpesvirus. Ongeveer 1 van de 3 mensen krijgt in zijn leven wel eens een koortslip, schrijft Thuisarts, en veel mensen krijgen hem vaker, meestal op dezelfde plek.
De naam verwijst naar een van de uitlokkers: koorts kan het virus weer actief maken.
Herpesvirus: een virus dat na de eerste besmetting je hele leven in je lichaam blijft, in een zenuwknoop in je hoofd. Daar merk je niets van, tot het weer actief wordt. Ongeveer de helft tot twee derde van de mensen draagt het virus bij zich, schrijft de richtlijn voor huisartsen. Dat is meestal al sinds de kindertijd, en lang niet iedereen krijgt ooit een koortslip.
Het virus krijg je van iemand met een koortslip, via de handen, knuffelen en kussen, of via spullen als bestek, kopjes, een tandenborstel, handdoek of lippenbalsem. Je kunt het ook krijgen van iemand die blaasjes op de penis of vagina heeft, oftewel herpes genitalis. Via de handen of via seks komt het virus dan op je lippen. Het virus achter gordelroos nestelt zich op een vergelijkbare manier in het lichaam.
Waarom komt een koortslip steeds terug?
Omdat het virus blijft. Het zit in een zenuwknoop in je hoofd en daar is niets tegen te doen. Vanuit die knoop loopt de zenuw naar hetzelfde stukje huid, en dat verklaart waarom een koortslip meestal steeds op dezelfde plek terugkomt. Wel kun je de kans kleiner maken dat het virus weer actief wordt.
Dit zijn de dingen die een koortslip kunnen uitlokken, volgens Thuisarts:
- zonlicht
- zonnebank
- koorts
- een operatie
- verkoudheid
- keelontsteking
- medicijnen die de afweer minder maken, zoals chemotherapie
- stress en moeheid, waar beter slapen bij kan helpen
- ongesteld zijn
- wondjes aan je lippen
Voor deze hele lijst geldt dat er weinig hard bewijs voor is; de huisartsenrichtlijn zegt dat de factoren vaak genoemd worden, maar zonder verwijzing naar bewijs. Sommige mensen herkennen wel hun eigen uitlokker: de een krijgt hem op wintersport, de ander in een drukke periode.
Wat kun je zelf doen?
Een koortslip gaat vanzelf over en je hebt geen behandeling nodig. Heb je er veel last van, dan kun je een crème of pleister proberen. Thuisarts is daar nuchter over: door de crème kan de koortslip iets sneller over zijn, maar zeker is dat niet. Welk middel zin heeft, hangt af van de fase.
Bij de eerste klachten, dus het tintelen vóór de blaasjes, kun je een crème met aciclovir proberen. Die is zonder recept te koop bij drogist en apotheek. Je smeert 5 keer per dag, met steeds ongeveer 4 uur ertussen; ’s nachts hoeft het niet. Je gaat door tot de blaasjes indrogen, schrijft de richtlijn voor huisartsen. Hoe eerder je begint, hoe beter het werkt, schrijft Apotheek.nl. Twijfel je over de dosering, kijk dan op het etiket van de apotheek of vraag je apotheker.
Verwacht er niet te veel van. Apotheek.nl is er uitgesproken over: het effect van aciclovircrème is gering tot afwezig, en bij een groot deel van de mensen werkt de crème niet of nauwelijks. Dat komt doordat het middel de plek waar het virus zit niet goed bereikt. De crème voorkomt ook niet dat de koortslip later terugkomt.
De richtlijn voor huisartsen zet er getallen bij. De blaasjes genezen er gemiddeld iets minder dan één dag eerder door, en op de pijn is het effect hooguit klein. Het verschil met een gewone, verzachtende crème lijkt niet groot. Ook een koortslippleister werkt volgens die richtlijn ongeveer even goed als aciclovircrème.
Zie je al blaasjes, dan heeft het volgens Thuisarts geen zin meer om de crème te smeren. De richtlijn voor huisartsen is daar iets ruimer: ben je op tijd begonnen, dan smeer je door tot de blaasjes indrogen. Zijn er al korstjes, dan zijn beide bronnen het eens dat de crème geen zin meer heeft. Dan volstaat een verzachtende crème.
Bij blaasjes zonder korstjes kun je zinksulfaat of zinkoxide proberen. Daardoor kunnen de blaasjes iets sneller opdrogen. De twee middelen gebruik je niet hetzelfde, schrijft de huisartsenrichtlijn. Zinkoxide smeer je naar behoefte, en meestal is 2 tot 4 keer per dag genoeg. Zinksulfaat breng je 4 tot 6 keer per dag dik aan. Zinkoxide is wit en valt daardoor op in je gezicht; zinksulfaat is kleurloos. Kijk voor de zekerheid op het etiket of in de bijsluiter.
Heb je ook pijn, dan kun je lidocaïne met zinkoxide of lidocaïne-vaselinecrème proberen. Thuisarts noemt beide bij blaasjes; de richtlijn voor huisartsen reserveert ze voor het geval dat hevige pijn op de voorgrond staat. Gebruik lidocaïne alleen kortdurend en niet op open blaasjes of wondjes, waarschuwt de richtlijn. Lidocaïne met zinkoxide is wit en valt daardoor op in je gezicht; lidocaïne-vaselinecrème heeft dat bezwaar niet.
Bij opgedroogde blaasjes met korstjes kun je een verzachtende en beschermende crème of zalf gebruiken, zoals vaseline-cetomacrogolcrème. Daar zit geen geneesmiddel in; het verzacht de korstjes. Ook een koortslippleister, een hydrocolloïdpleister, is een optie.
Smeer de crème voorzichtig op de koortslip en smeer hem niet uit, zodat het virus niet van de ene plek naar de andere gaat. Was daarna je handen goed met water en zeep, droog ze goed af en gooi de handdoek in de was.
Let op! Smeer geen aciclovircrème op je slijmvliezen, dus niet in je mond of bij je ogen; dat geeft daar een branderig of stekend gevoel. Ben je zwanger of geef je borstvoeding, dan kun je dit middel bij een koortslip volgens Apotheek.nl veilig gebruiken. Het wordt al jarenlang gebruikt door zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, zonder problemen voor de baby. Twijfel je, overleg dan met je apotheker, huisarts of verloskundige.
Nemen de klachten na een paar dagen smeren niet af maar worden ze juist erger, neem dan contact op met je huisarts. Zeer zelden, bij minder dan 1 op de 100 mensen, geeft de crème zelf een branderig of stekend gevoel op de plek, jeuk, uitdroging en schilfering, schrijft Apotheek.nl.
Apotheek.nl noemt daarnaast overgevoeligheid voor een van de bestanddelen van de crème. Krijg je na het smeren huiduitslag of jeuk, stop dan en waarschuw je arts. In zeldzame gevallen gaat het verder. Ga dan direct naar een arts of de Eerste Hulp: bij benauwdheid, flauwvallen of zwelling in je gezicht, mond of keel. Bel 112 als iemand niet meer reageert of moeite heeft met ademen. Ben je overgevoelig gebleken, dan mag je dit middel later niet meer gebruiken; geef dat door aan je apotheker.
Wat kan de huisarts doen?
Heb je eerder erge klachten gehad, zoals veel blaasjes of veel pijn, en hielpen crèmes of gels niet? Dan kan je huisarts je behandelen met pillen tegen virussen (valaciclovir of aciclovir om in te nemen). Begin dan meteen met de pillen, zodra je voelt dat je een koortslip krijgt. In elk geval binnen 48 uur nadat de uitslag verschijnt, houdt de richtlijn aan. Je huisarts of apotheker legt uit hoe je ze precies gebruikt; lees ook de bijsluiter.
Heb je vaak een erge koortslip, dan kan je huisarts pillen tegen virussen geven die je 3 tot 4 maanden slikt. Daarmee krijg je misschien iets minder vaak een koortslip. Van die pillen kun je bijwerkingen krijgen, zoals hoofdpijn, duizelig zijn, misselijk zijn of diarree.
De huisartsenrichtlijn raadt tabletten tegen virussen bij verder gezonde volwassenen en kinderen juist af. De lange preventieve kuur houdt die voor mensen die meermalen per maand een hinderlijke of uitgebreide koortslip hebben. Ook dan is het effect beperkt, en of het aanhoudt na het stoppen is niet bekend. Apotheek.nl noemt een ruimere grens, meer dan zes keer per jaar; je huisarts weegt wat voor jou geldt.
Hoe voorkom je een koortslip?
Je kunt het virus niet uit je lichaam krijgen, maar de kans dat het weer actief wordt is wel kleiner te maken.
- Bescherm je lippen tegen de zon. Doe een zonnebrandmiddel op je lippen en gezicht en draag een pet of hoed, adviseert Thuisarts; de richtlijn voor huisartsen adviseert daarbij een hoge beschermingsfactor. Apotheek.nl geeft een eigen zonadvies: houd je lippen vet en gebruik in de zon een lippenbalsem met UV-filter. Of dit echt een koortslip voorkomt, is niet goed aangetoond; de huisartsenrichtlijn noemt het bewijs zwak, maar er zitten geen nadelen aan en tegen verbranden helpt het sowieso. Het advies is er vooral voor wie merkt dat de zon zijn eigen uitlokker is.
- Zorg dat je ontspannen bent en genoeg slaapt. Bij stress en moeheid kan het virus weer actief worden.
Wat waarschijnlijk niet helpt om geen koortslip te krijgen, schrijft Thuisarts: crème tegen virussen, lasertherapie, lysine, levamisole en vitaminepillen. Over de hitte-apparaatjes die tegen een koortslip te koop zijn schrijft Thuisarts dat ze niet werken. De huisartsenrichtlijn noemt het bewijs voor hitte onvoldoende, maar beoordeelt die apparaatjes als behandeling van een koortslip die er al is, niet als middel om er geen te krijgen.
Hoe besmettelijk is een koortslip?
Besmettelijk, en het meest wanneer de blaasjes er zijn en opengaan. Zijn ze opgedroogd en zit er een korstje op, dan ben je veel minder besmettelijk. Apotheek.nl bakent de periode af: het virus is besmettelijk vanaf de eerste tinteling totdat de zweertjes verdwenen zijn.
Wat je doet om anderen én jezelf te beschermen:
- raak de koortslip niet aan
- was je handen vaak met water en zeep, zeker als je de blaasjes toch hebt aangeraakt, en droog ze daarna goed af
- maak kopjes, glazen en bestek goed schoon en laat ze niet door anderen gebruiken
- gebruik een handdoek en een tandenborstel die anderen niet gebruiken
- zoen en knuffel niet met andere mensen
- heb geen seks met je mond, zodat de ander geen blaasjes op de penis of vagina krijgt
- krab niet aan korstjes, maar wacht tot ze er vanzelf afvallen, dan krijg je geen littekens
Die eerste twee punten zijn er ook voor jezelf. Thuisarts schrijft dat het virus schade kan geven aan je oog. Met je handen breng je het virus van je lip in je oog, en dan kun je een oogontsteking krijgen.
Wanneer naar de huisarts?
Meestal hoef je met een koortslip niet naar de huisarts. Heb je er weinig last van, dan hoef je niet te bellen. Voor drie groepen ligt dat anders, schrijft Thuisarts: voor baby’s die net geboren zijn, voor mensen die geen goede afweer hebben, en voor mensen met veel eczeem. Bij hen kan een koortslip wél gevaarlijk worden, en daarom staan die drie hieronder ook als belregel.
Heb je net een baby en zelf een koortslip, of is er bezoek met een koortslip geweest? Bel dan direct de huisarts of huisartsenpost als je baby blaasjes in of op de mond krijgt, blaasjes rond het oog, een rood oog, of ziek wordt.
Bel je huisarts of huisartsenpost dezelfde dag als:
- je blaasjes op of rond je oog krijgt
- je een pijnlijk, rood oog krijgt
- je eczeem hebt en er blaasjes in een eczeemplek komen, of blaasjes die zich over de rest van je huid uitbreiden. Krijg je daar koorts bij of word je er ziek van, bel dan direct
- je een hele slechte afweer hebt, bijvoorbeeld door kanker, chemotherapie, hiv of medicijnen die je afweer onderdrukken, zoals na een transplantatie
- je zwanger bent en in de laatste weken voor de bevalling blaasjes op je schaamlippen of in je vagina krijgt
Maak een afspraak bij je huisarts als:
- de koortslip er anders of erger uitziet dan je gewend bent
- je ook blaasjes op je vagina of penis krijgt
- je koortslip na 2 weken nog niet weg is
- je vaak een erge koortslip hebt en crèmes niet helpen
Ben je bij de huisarts geweest, bespreek dan of je bij een volgende koortslip een behandeling met pillen kunt proberen.
Koortslip en een pasgeboren baby
Voor pasgeboren baby’s gelden extra voorzorgen. De kans is heel klein dat je baby ziek wordt door jouw koortslip, maar als het gebeurt kan het ernstig zijn. Heel soms wordt een baby wel ziek, en dat gebeurt dan meestal in de eerste 4 weken na de geboorte. Een baby kan dan een oogontsteking krijgen of een ontsteking van de hersenen, en daar kunnen baby’s aan overlijden.
Doe daarom een pleister op de koortslip of een mondmasker op, en was je handen goed met water en zeep, vóórdat je je baby verzorgt, knuffelt of borstvoeding geeft. Knuffelen mag dus wel en is ook belangrijk voor je baby, maar kus je baby niet zolang de blaasjes op je lip nog nat zijn. Zijn ze droge korstjes geworden, dan kan dat weer wel.
Ben je niet de moeder, dus partner, familie of bezoek, en heb je zelf een koortslip? Knuffel of verzorg de baby dan niet zolang die jonger is dan 3 tot 4 weken. De huisartsenrichtlijn is daar strikt over. Wat hierboven staat over knuffelen geldt namelijk alleen voor de moeder zelf: haar baby heeft via haar meestal al afweerstoffen meegekregen. De huisartsenrichtlijn is daar voorzichtig over en schrijft dat de kans op besmetting daardoor mogelijk wat kleiner is; hoe goed die bescherming werkt, is niet bekend. Een bezoeker heeft haar sowieso niet te bieden. Wacht dus tot je koortslip weg is.
Werk je beroepsmatig met pasgeborenen of met mensen met een verminderde afweer, dan hoort daar volgens diezelfde richtlijn een mondmasker over de koortslip bij en goede handhygiëne.
Direct hulp nodig? Bel direct de huisarts of huisartsenpost als je baby na contact met een koortslip 1 of meer van deze klachten krijgt:
- blaasjes in en op de mond
- blaasjes rond het oog
- een rood oog
- je baby wordt ziek
Veelgestelde vragen
Hoe ziet een beginnende koortslip eruit?
In het begin zie je vaak nog niets. Het begint met jeuk, tinteling of een branderig gevoel op of rond je lip. Daarna komt er een plekje met kleine blaasjes, vaak in een groepje bij elkaar, met vocht erin. Na 1 of 2 dagen drogen die op en komen er korstjes.
Helpt lysine of een vitaminepil tegen een koortslip?
Waarschijnlijk niet. Thuisarts noemt lysine, levamisole, vitaminepillen, lasertherapie en crème tegen virussen als dingen die waarschijnlijk niet helpen om géén koortslip te krijgen. De hitte-apparaatjes die je kunt kopen zijn bedoeld voor een koortslip die er al is; volgens Thuisarts werken ze niet. Wat wel kan: je lippen tegen de zon beschermen en zorgen voor rust en genoeg slaap.
Is een koortslip gevaarlijk als ik zwanger ben?
Meestal niet: in de zwangerschap verloopt een koortslip zelden ernstiger, schrijft de huisartsenrichtlijn. Eén situatie hoort er wel specifiek bij, aldus Thuisarts: krijg je in de laatste weken voor de bevalling blaasjes op je schaamlippen of in je vagina, bel dan dezelfde dag. Blaasjes bij je oog, een eczeemplek of een slechte afweer blijven ook voor jou belredenen.
Kan een koortslip in mijn oog komen?
Ja, en dat is de reden om er niet aan te zitten. Thuisarts schrijft dat je met je handen het virus van je lip in je oog kunt brengen, en dat je daardoor een oogontsteking kunt krijgen. Krijg je blaasjes op of rond je oog, of een pijnlijk rood oog, bel dan dezelfde dag je huisarts.
Mag ik met een koortslip naar mijn werk?
Dat hangt ervan af met wie je werkt. De huisartsenrichtlijn noemt één groep die maatregelen moet nemen: wie beroepsmatig met pasgeborenen of met patiënten met een verminderde afweer werkt. Dan horen een mondmasker en goede handhygiëne erbij. Werk je met oudere kinderen met een gewone afweer, dan zijn maatregelen niet nodig. Twijfel je, vraag het dan je huisarts.
Kun je een koortslip voorgoed kwijtraken?
Nee. Het herpesvirus blijft na de eerste besmetting je hele leven in een zenuwknoop in je hoofd zitten, ook als je niets merkt. Daar is niets tegen te doen. Je kunt de kans dat het virus weer actief wordt wel kleiner maken, en de koortslip zelf behandelen als je er last van hebt.
Was dit artikel nuttig?
