Gordelroos

Gordelroos geeft pijn, jeuk en blaasjes op één plek aan één kant van je lichaam. Het komt door het waterpokkenvirus, dat na waterpokken in je lichaam achterblijft en jaren later weer wakker kan worden. Bij de meeste mensen gaat gordelroos binnen twee weken vanzelf over. Zit de uitslag in je gezicht, bel dan dezelfde dag de huisarts. Zitten er blaasjes op je neus of in een ooghoek, of heb je klachten aan je oog of oor, bel dan meteen.

Wat is gordelroos?

Gordelroos is een huiduitslag die ontstaat doordat het waterpokkenvirus opnieuw actief wordt. De medische naam is herpes zoster.

Heb je ooit waterpokken gehad, dan is dat virus daarna niet uit je lichaam verdwenen. Het nestelt zich in je ruggenmerg en blijft daar jarenlang slapend zitten. Soms wordt het jaren later weer actief, en dan verschijnt de uitslag op de huid. Die zit bijna altijd aan één kant van je lichaam, meestal rond de buik of het middel. Een strook huid die bij één zenuw hoort, heet een dermatoom.

Waarom het virus bij de een wel en bij de ander niet wakker wordt, is niet volledig bekend. Wel is duidelijk dat de kans toeneemt met de leeftijd. Volgens het RIVM is die kans het grootst bij mensen ouder dan 60 jaar. Je hebt ook meer kans op gordelroos als je afweer minder goed werkt, bijvoorbeeld door een ziekte zoals hiv of door medicijnen zoals methotrexaat. In 2021 gingen in Nederland ongeveer 94.000 mensen met gordelroos naar de huisarts. Elk jaar worden er ongeveer 375 in het ziekenhuis opgenomen, en die groep is meestal 50 jaar of ouder.

Hoe herken je gordelroos?

Gordelroos begint meestal niet met blaasjes, maar met een gevoel. Op één plek van je huid krijg je pijn, jeuk, tintelingen of een branderig gevoel. Bij sommige mensen voelt de huid daar aan alsof hij verbrand is.

Pas een paar dagen later verschijnen op diezelfde plek de vlekjes en blaasjes. Die zitten dicht bij elkaar in een band of vlek, en ze blijven bijna altijd aan één kant van je lichaam. Op een lichte huid zijn ze rood, op een getinte huid donker. De blaasjes drogen na 7 tot 10 dagen in tot korstjes. Meestal is gordelroos na ongeveer twee weken vanzelf over.

Twee dingen die vaak verwarring geven. Soms geeft gordelroos alleen jeuk en pijn, zonder dat er vlekjes of blaasjes komen. En je kunt je er grieperig door voelen en een beetje koorts krijgen.

Omdat de eerste dagen alleen pijn geven zonder zichtbare uitslag, wordt gordelroos in het begin nogal eens voor iets anders aangezien, bijvoorbeeld voor spierpijn of een klacht van de rug. Deze klachten kunnen passen bij gordelroos. Alleen een (huis)arts kan dit vaststellen.

Waar op je lichaam kan gordelroos zitten?

Overal waar een zenuw naartoe loopt. Veelvoorkomende plekken zijn één helft van je borstkas, je buik of je rug, maar het kan ook op een been, een arm of in je gezicht zitten. Zit de pijn in je zij, dan wordt gordelroos in het begin nogal eens verward met een andere oorzaak van pijn in de zij.

De plek bepaalt hoe dringend het is. Gordelroos op je romp is vervelend maar meestal onschuldig. Gordelroos in je gezicht is dat niet, want daar liggen je oog en je oor in de buurt.

Zit de uitslag in je gezicht, bel dan dezelfde dag je huisarts. Heb je blaasjes of rode vlekjes op je neus of in een ooghoek, pijn aan je oog of oor, of zie of hoor je opeens minder? Bel dan meteen, ook ’s avonds en in het weekend. Bij gordelroos in het gezicht kan het virus namelijk je oog of je oor raken. Bij het oog schrijft de huisarts virusremmers voor; raakt het je oor, dan stuurt de richtlijn je nog dezelfde dag naar een kno-arts.

Is gordelroos besmettelijk?

Je kunt gordelroos niet van iemand anders krijgen. Wat wél kan: iemand die nog nooit waterpokken heeft gehad, kan van jouw blaasjes waterpokken krijgen. In het vocht uit de blaasjes zit namelijk hetzelfde virus, en dat kan via je handen op iemand anders overgaan.

De kans daarop is een stuk kleiner dan bij waterpokken zelf, schrijft het RIVM. Kom toch liever niet te dicht bij mensen die nog nooit waterpokken hebben gehad, bij baby’s en peuters, bij zwangere vrouwen en bij mensen met een verminderde afweer. Iemand met een slechte afweer kan erg ziek worden van het virus.

Dek de blaasjes af en was je handen na het aanraken.

Ben je zelf zwanger en ben je in de buurt geweest van iemand met gordelroos of waterpokken? Bel dan direct je verloskundige of huisarts. Dat geldt ook als je niet zeker weet of je vroeger waterpokken hebt gehad. Heb je nooit waterpokken gehad, dan is er een heel kleine kans dat het virus schade geeft aan de baby.

Wat kun je zelf doen?

Er is geen zelfzorgmiddel dat het virus opruimt. Wat je wel kunt doen, is de huid rust geven en de pijn draaglijk houden.

1. Raak de blaasjes zo weinig mogelijk aan. Krab niet. Je houdt meestal geen littekens over, maar door krabben kan dat wel gebeuren.
2. Smeer er zalf op als je dat prettig vindt. Thuisarts noemt zinkzalf, koelzalf, cetomacrogolzalf of lanettezalf.
3. Dek de plek af met wondgaas als kleding erlangs schuurt of als je in de buurt komt van mensen die je beter niet kunt besmetten.
4. Neem paracetamol tegen de pijn. Voor volwassenen adviseert Thuisarts 3 of 4 keer per 24 uur 2 tabletten van 500 milligram. Lees altijd de bijsluiter en vraag de apotheker om advies als je andere medicijnen gebruikt.

Douchen of in bad gaan mag gewoon.

Helpt paracetamol onvoldoende, of houdt de pijn je uit je slaap, bel dan de huisarts. Er zijn andere mogelijkheden.

Wanneer naar de huisarts?

Wat kan de huisarts doen?

De huisarts kan virusremmers voorschrijven, bijvoorbeeld aciclovir of valaciclovir. Die maken het virus niet onschadelijk. De huisartsenrichtlijn is er duidelijk over dat ze blijvende zenuwpijn niet voorkomen, en of ze de pijn op korte termijn verminderen is volgens diezelfde richtlijn niet vast te stellen. Waarom je ze dan toch krijgt bij gordelroos in het gezicht: ze helpen daar mogelijk voorkomen dat het virus je oog raakt. De richtlijn noemt het bewijs daarvoor zeer zwak. Toch schrijft de huisarts ze bij gordelroos in het gezicht altijd voor, ongeacht je leeftijd of hoe erg de klachten zijn, omdat het mis kan gaan met een oog. De richtlijn wil dat daar binnen 72 uur na de eerste verschijnselen mee wordt begonnen, of zolang er nog nieuwe blaasjes bij komen. Bel dus snel als de uitslag in je gezicht zit. Heb je een sterk verminderde afweer, dan overlegt je huisarts met je specialist in het ziekenhuis wat er nodig is. Krijg je virusremmers, dan kom je na een week terug bij de huisarts voor controle.

Daarnaast kan de huisarts meedenken over sterkere pijnstilling als paracetamol niet genoeg doet.

Pijn die blijft na gordelroos

Dit is de meest voorkomende complicatie van gordelroos, schrijft de huisartsenrichtlijn: de blaasjes verdwijnen wel, en toch blijft de pijn op die plek. Na drie maanden heeft 5 tot 30 procent van de mensen die pijn nog, schrijft de huisartsenrichtlijn. De kans erop is groter bij ouderen, bij gordelroos in het gezicht en bij hevige pijn in de eerste dagen. Vooral bij ouderen kan die pijn heftig zijn en lang duren. Het heet zenuwpijn, omdat de pijn uit de zenuw zelf komt en niet uit de huid. De pijn kan branderig of schietend zijn, en soms verdwijnt hij een tijd om later terug te komen. De huid kan ook vlekkerig blijven of juist gevoelloos aanvoelen.

Blijf daar niet mee doorlopen. De huisarts heeft hiervoor medicijnen die anders werken dan gewone pijnstillers, zoals amitriptyline, nortriptyline of gabapentine. Helpt dat onvoldoende, dan zijn er behandelingen in het ziekenhuis, bijvoorbeeld pleisters met capsaïcine of een injectie bij de zenuw.

Maak een afspraak als de pijn heftig is of als je er dingen door laat. Bel ook als je veel last hebt van bijwerkingen van een medicijn, of als een medicijn na drie weken nog niets doet.

Kun je gordelroos voorkomen?

Er bestaat een vaccinatie tegen gordelroos. Die is bedoeld voor mensen van 50 jaar en ouder. Ook mensen vanaf 18 jaar kunnen hem krijgen als ze een grotere kans op gordelroos hebben, bijvoorbeeld door hiv, een orgaantransplantatie of sommige behandelingen tegen kanker.

Je hebt twee prikken nodig, met 2 tot 6 maanden ertussen. Ze verkleinen de kans op gordelroos, en ook de kans dat je er lang pijn aan overhoudt. Zonder vaccinatie houden 40 van de 10.000 mensen lang pijn, na vaccinatie 4 van de 10.000.

Hoor je bij een medische risicogroep, dan wordt de vaccinatie vergoed. Het RIVM noemt onder andere een stamceltransplantatie of orgaantransplantatie, hiv, kanker met een behandeling die je afweer onderdrukt, en behandeling met afweeronderdrukkende biologicals of JAK-remmers. Val je daarbuiten, dan betaal je zelf. Thuisarts noemt ongeveer 350 euro voor de twee prikken samen.

Let op het verschil tussen twee leeftijden. Vanaf 50 jaar kún je de vaccinatie halen, maar dan betaal je hem meestal zelf. Daarnaast heeft het ministerie van VWS begin 2026 besloten de vaccinatie gratis aan te bieden aan mensen van 60 jaar. Wanneer dat precies begint, was op 28 juli 2026 nog niet bekend. Ben je 60 of bijna, vraag het dan na bij je huisarts voordat je zelf betaalt.

Na de prik kun je een paar dagen last hebben van koorts, spierpijn, moeheid of hoofdpijn, en van een pijnlijke prikplek.

Overleg met je huisarts of de vaccinatie in jouw situatie zinvol is.