Zwemmerseczeem

Zwemmerseczeem is een schimmel op je voeten. Je herkent het aan losse velletjes en kleine scheurtjes tussen je tenen, meestal met jeuk erbij. Het is niet gevaarlijk, maar het gaat meestal ook niet vanzelf over. Een crème tegen schimmel van de drogist of apotheek helpt meestal goed.

Wat is zwemmerseczeem?

Bij zwemmerseczeem heb je losse velletjes en kleine scheurtjes tussen je tenen. Je kunt ook plekken met velletjes aan de onderkant of zijkant van je voet hebben. Het is niet gevaarlijk. Het kan wel vervelend zijn en er lelijk uitzien. Thuisarts en de huisartsenrichtlijn noemen het voetschimmel, en artsen spreken van tinea pedis.

De naam zwemmerseczeem klopt niet helemaal. Je kunt het krijgen als je op blote voeten in het zwembad loopt, maar de plekken komen niet door eczeem. Ze komen door een schimmel. Dat verschil is meer dan een woordkwestie, want een schimmel en eczeem worden verschillend behandeld. Bij een schimmel smeer je een crème tegen schimmel, bij eczeem een basiszalf.

Voetschimmel en schimmelnagels komen van alle schimmelinfecties van de huid het meeste voor. Ongeveer 3 tot 4 van de 100 mensen heeft voetschimmel, en het komt het vaakst voor tussen 30 en 60 jaar.

Hoe herken je zwemmerseczeem?

Meestal heb je losse velletjes en kleine scheurtjes tussen je tenen. Je kunt ze ook aan de onderkant of de zijkant van je voet hebben. De plekken hebben een andere kleur dan je huid: lichter, donkerder of roder dan de huid eromheen. Ze kunnen jeuken, en soms voelen ze branderig.

Dit kun je merken als je zwemmerseczeem hebt:

• Losse velletjes en kleine scheurtjes tussen je tenen.
• Velletjes en scheurtjes aan de onderkant of de zijkant van je voet.
• Plekken die lichter, donkerder of roder zijn dan de huid eromheen.
• Soms blaasjes en bultjes op je voet.
• Jeuk, of een branderig gevoel.
• Voeten die vies ruiken.

Er zijn twee vormen, en het verschil bepaalt de behandeling. Bij de gewone vorm zit het vooral tussen je tenen: de huid wordt daar week en er komen kloofjes. Bij de tweede vorm zit het op je voetzool en je hiel, met een dikkere hoornlaag, kloofjes en fijne schilfering. Artsen noemen dat het mocassinpatroon.

Die tweede vorm zit dieper in de huid, en een crème bereikt die diepere lagen onvoldoende. Bij het mocassinpatroon behandelt de huisarts daarom meestal meteen met pillen. Heb je schilfering over je hele voetzool en hiel, maak dan een afspraak in plaats van eerst zelf te smeren.

Een verkleurde of brokkelige nagel erbij is geen toeval. De schimmel kan ook in je nagels komen, en dan krijg je schimmelnagels, die mensen ook wel kalknagels noemen. Wie voetschimmel heeft, heeft meer kans op een schimmelnagel, en andersom. In ons artikel over kalknagels herkennen en behandelen lees je wat daar wel en niet tegen helpt.

Blaasjes aan de zijkanten van je vingers of op de binnenkant van je handen kunnen ook bij de voetschimmel horen. Dat heet blaasjes-eczeem. Behandel je de voetschimmel, dan gaan die blaasjes meestal ook weer weg.

Niet elke schilferende plek is een schimmel. Eczeem, psoriasis en huidinfecties door bacteriën kunnen erop lijken. Twijfel je, laat je huisarts er dan naar kijken.

Hoe krijg je het, en is het besmettelijk?

Voetschimmel is besmettelijk. Schimmels zitten bij iedereen op het lichaam, en meestal merk je daar niets van, want op je huid zit een vetlaagje dat je beschermt. Werkt die bescherming minder goed, bijvoorbeeld doordat je vaak lang doucht of in bad gaat, dan komt de schimmel in je huid en nagels en kan hij daar groeien.

De schimmel zit in velletjes op je huid. Die velletjes laten los en vallen bijvoorbeeld op de vloer van een zwembad, een doucheruimte of een sportruimte. Krijgt iemand anders die velletjes op de huid, dan kan die ook voetschimmel krijgen.

Thuis gaat het vaak van huisgenoot op huisgenoot. Heeft iemand in huis voetschimmel of een schimmelnagel, dan is de kans dat een ander gezinslid het krijgt bijna de helft. Een eigen handdoek en slippers in de gedeelde doucheruimte schelen daarin.

Sommige mensen lopen meer kans. De huisartsenrichtlijn noemt langdurig contact met water, een huid die in schoenen of kleding afgesloten zit, en een bestaande huidaandoening. Ook een afweer die minder goed werkt, een slechte afvoer van bloed uit je benen en diabetes vergroten de kans.

Wat kun je zelf doen?

Deze dingen doe je om de voetschimmel niet erger te laten worden en om hem niet aan anderen door te geven. Ze vervangen de crème niet, want voetschimmel gaat meestal niet vanzelf over. Heb je met een crème tegen schimmel gesmeerd en zijn de plekken niet weg, maak dan op werkdagen een afspraak bij je huisarts.

• Was je voeten zonder zeep. Gebruik je toch een keer zeep of shampoo, spoel je voeten dan goed af, zodat er geen zeepresten blijven zitten.
• Droog je voeten goed af, ook tussen je tenen. Talkpoeder tussen je tenen houdt ze zo droog mogelijk. Dat koop je bij de apotheek of drogist.
• Gebruik een aparte handdoek voor de plek waar de voetschimmel zit, en pak elke keer een schone.
• Draag katoenen sokken en doe elke dag schone sokken aan.
• Draag schoenen waar je voeten niet te warm in worden, zoals sandalen of schoenen van linnen of leer. Liever geen dichte schoenen van rubber of plastic.
• Draag slippers in ruimtes waar mensen op blote voeten lopen, zoals doucheruimtes en zwembaden.

Wat deze adviezen gemeen hebben: ze houden je huid droog en koel. De richtlijn vat het samen als het vermijden van warmte, vocht en wrijving. Ruimzittende kleding, katoenen ondergoed en dagelijks schone kleren horen daar ook bij. Is de voetschimmel weg, dan helpen dezelfde gewoontes om hem niet opnieuw te krijgen.

Welke crème tegen schimmel helpt?

Een crème tegen schimmel koop je zonder recept bij de apotheek of drogist. Alle crèmes werken even goed, maar terbinafine hoef je minder vaak en minder lang te smeren dan de andere. De huisartsenrichtlijn zet terbinafine daarom op de eerste plaats bij een voetschimmel. Smeren helpt bovendien om de voetschimmel niet aan anderen door te geven.

Terbinafine-crème smeer je 1 keer per dag. Smeer in ieder geval 1 week. Is het na een week nog niet over, smeer dan nog een week. Langer dan 2 weken smeer je niet.

Andere crèmes, zoals miconazol en clotrimazol, smeer je 2 keer per dag. Zijn de plekjes weg, smeer dan nog 1 week door. Bij die middelen duurt de behandeling meestal 2 tot 6 weken.

Smeer de crème op de plekken en 2 centimeter om de plekken heen, want de schimmel zit vaak al in de huid eromheen. Smeer dun, zodat je de crème na het smeren niet meer ziet. Lees altijd de bijsluiter van het middel dat je gebruikt voor de juiste hoeveelheid.

Dezelfde crèmes en dezelfde hoeveelheden zijn ook geschikt voor kinderen. Resistentie tegen crèmes tegen schimmel komt in Nederland nog weinig voor. Werkt de crème niet, dan kijkt je huisarts eerst opnieuw naar de adviezen, naar hoe trouw je gesmeerd hebt en naar de diagnose zelf. Zit de schimmel over je hele voetzool en hiel, dan begint je huisarts meestal meteen met pillen.

Wanneer naar de huisarts?

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Je spreekt daar eerst een speciaal getrainde assistent, die naar je klachten luistert en vragen stelt. Daarna bespreken jullie wat er nodig is.

Heb je diabetes, dan hoort er regelmatig naar je voeten gekeken te worden. Een schimmelnagel die tot wondjes leidt, hoort behandeld te worden. Een voetschimmel behandel je omdat hij een ingang is voor wondroos. Overleg dan liever een dag te vroeg dan een dag te laat.

Wat doet de huisarts?

De huisarts herkent een voetschimmel meestal aan het beeld, zonder verder onderzoek. Bij twijfel over de diagnose, of als de behandeling niet aanslaat, kan hij een kweek of een PCR-test laten doen. De kosten daarvan vallen onder je eigen risico. Helpt de crème niet genoeg, dan kan hij pillen tegen schimmel voorschrijven, meestal terbinafine.

Bij een voetschimmel tussen je tenen komen pillen pas in beeld als de crème onvoldoende werkt. Bij het mocassinpatroon ligt dat anders: daar hebben pillen de voorkeur, omdat de dikkere huid van je voetzool ervoor zorgt dat een crème de diepere huidlagen onvoldoende bereikt. Je slikt de pillen elke dag, 2 weken lang. Maak ze op, ook als de schimmel er eerder al vanaf lijkt.

Het zijn sterke medicijnen, en de bijwerkingen tellen mee in de afweging. Je mag ze niet nemen als je zwanger bent, zwanger wilt worden of borstvoeding geeft. Ze kunnen ervoor zorgen dat andere medicijnen niet goed meer werken, bijvoorbeeld bloedverdunners en sommige middelen tegen depressie, hoog cholesterol of ziektes van je hart. Gebruik je zo’n medicijn, bespreek dat dan met je huisarts.

Misselijk worden, overgeven of diarree krijgen komt voor en gaat meestal na een paar dagen over, als je aan het medicijn gewend bent. Blijft het langer, overleg dan met je huisarts of je moet stoppen. Er is ook een kleine kans op problemen met je lever, en daar horen de klachten in het kader hierboven bij. Krijg je 1 of meer van die klachten, stop dan meteen met de pillen en bel je huisarts. Komen misselijkheid of overgeven samen met 1 van die klachten, bel dan ook dezelfde dag.

Blijven de plekken ondanks trouw smeren en een lange genoeg behandeling, dan loopt je huisarts eerst de adviezen en de diagnose nog een keer na. Daarna kan hij een teledermatologisch consult aanvragen of je doorsturen naar een huidarts.

Hoe gaat het verder?

Voetschimmel gaat meestal niet vanzelf over. Heb je er weinig last van, dan hoeft het geen haast te hebben. Behandelen blijft wel verstandig, want een schimmel tussen je tenen is een ingang voor wondroos. Je huid wordt langzaam beter als je smeert met een crème of pillen slikt tegen schimmel, en het kan weken duren voordat je huid helemaal hersteld is. Voetschimmel is besmettelijk en komt makkelijk terug.

Komt hij terug, smeer dan weer met dezelfde crème. Kreeg je pillen voor een voetschimmel aan de zijkant of onderkant van je voet? Is de schimmel daarna weer terug, bespreek dan met je huisarts of je opnieuw pillen nodig hebt. De adviezen uit het blok hierboven blijven ook dan gelden.

Een schimmel ergens anders op je huid ziet er anders uit. Je krijgt dan een plek die op een ring lijkt en steeds groter wordt, met in het midden een huid die er alweer beter uitziet. Mensen noemen dat ringworm. In huidplooien, bijvoorbeeld tussen je buik en je bovenbeen of onder je borsten, heten zulke plekken smetplekken.