Bijziendheid: waarom steeds meer mensen minder scherp zien in de verte

Je kent het misschien wel: je kijpt je ogen een beetje samen om een verkeersbord te lezen, of je merkt dat je de televisie iets dichterbij schuift dan vroeger. Bijziendheid is een van de meest voorkomende oogklachten ter wereld, en de cijfers stijgen al decennialang. Toch weten veel mensen verrassend weinig over wat er in het oog precies fout gaat, waarom bijziendheid zo snel toeneemt en welke gevolgen het op de lange termijn kan hebben.

Wat is bijziendheid eigenlijk?

Bij bijziendheid, in het medisch vakjargon myopie genoemd, heeft het oog een iets te langwerpige vorm. Dat klinkt onschuldig, maar het heeft een concreet gevolg: het licht dat het oog binnenkomt, valt niet op het netvlies maar er net vóór. Objecten dichtbij zijn daardoor scherp te zien, terwijl alles op grotere afstand wazig blijft. Hoe groter de oogbol, hoe sterker de bijziendheid en hoe hoger de min-sterkte die nodig is om dit te corrigeren. Meer achtergrondinformatie over hoe ogen en gezichtsvermogen werken, vind je in het uitgebreide artikel over de werking van het menselijk gezichtsvermogen.

Een wereldwijde toename

Bijziendheid is geen nieuw fenomeen, maar de snelheid waarmee het zich verspreidt, is dat wel. Wetenschappers en oogartsen spreken inmiddels van een epidemie. Volgens schattingen is de helft van de twintigers in Nederland al bijziend. Zo’n hoge min-sterkte bij jongvolwassenen was een generatie geleden nog zeldzaam. Wereldwijd verwacht de Wereldgezondheidsorganisatie dat rond 2050 bijna vijf miljard mensen bijziend zullen zijn.

De toename heeft twee hoofdoorzaken: erfelijkheid en leefstijl. Als één of beide ouders bijziend zijn, is de kans groter dat kinderen dat ook worden. Maar dat verklaart lang niet alles. Onderzoek toont steeds sterker aan dat kinderen die weinig buiten spelen en veel tijd besteden aan activiteiten op korte afstand, zoals lezen of schermgebruik, een duidelijk verhoogd risico lopen. Buitenspelen is gunstig, waarschijnlijk doordat zonlicht de aanmaak van dopamine in het oog stimuleert, een stof die de groei van de oogbol afremt.

Hoe herken je bijziendheid?

Bij volwassenen verloopt de herkenning vaak redelijk vanzelf: je ziet op afstand minder goed en laat je ogen meten. Bij kinderen is het lastiger, omdat zij niet altijd weten wat scherp zien precies inhoudt en dus ook niet aangeven dat iets wazig is. Signalen om op te letten zijn: dichterbij de televisie gaan zitten, de ogen samenknijpen om iets te zien, klagen over hoofdpijn na school, of moeite hebben met het bord in de klas. Laat bij twijfel altijd de ogen professioneel controleren, want hoe eerder bijziendheid wordt opgespoord, hoe eerder er iets aan gedaan kan worden.

Gevolgen op de lange termijn

Veel mensen zien bijziendheid als een ongemak dat je oplost met een bril of lenzen, en dan vergeten ze het verder. Dat is begrijpelijk, maar niet helemaal terecht. Een langere oogbol staat onder spanning, en die spanning kan op latere leeftijd schade veroorzaken aan het netvlies, de macula en de oogzenuw. Oogaandoeningen zoals glaucoom, netvliesloslating en maculadegeneratie komen significant vaker voor bij mensen met een hoge bijziendheid. Van de mensen met een min-sterkte van -6.00 of hoger wordt naar schatting één op de drie op latere leeftijd slechtziend of blind. Uitgebreide informatie over de oogklachten en risico’s bij bijziendheid staat beschreven op de website van het Oogfonds.

Het is daarbij belangrijk te weten dat een laserbehandeling of implantlenzen de sterkte corrigeren, maar het risico op deze aandoeningen niet verminderen. Het oog blijft immers even lang als voor de ingreep.

Corrigeren en vertragen

Voor mensen met bijziendheid zijn er verschillende manieren om scherper te zien. De meest bekende zijn een bril en contactlenzen. Contactlenzen bieden meer vrijheid en zijn voor veel mensen comfortabeler bij sport of activiteiten waarbij een montuur storend is. Wie regelmatig contactlenzen draagt, kan eenvoudig online de dagelijkse of maandelijkse varianten contactlenzen aanpassen aan sterkte en levensstijl, zodat je altijd het juiste type bij de hand hebt.

Naast correctie is er de afgelopen jaren ook steeds meer aandacht voor myopiemanagement: behandelingen die de progressie van bijziendheid bij kinderen vertragen. Denk aan speciale brillenglazen of lenzen, nachtlenzen of druppels met atropine. Welke optie het beste past, hangt af van de leeftijd en de mate van bijziendheid, en wordt bepaald door een optometrist of orthoptist.

Praktische adviezen voor gezonde ogen

Of je nu al bijziend bent of niet, er zijn gewoonten die de gezondheid van je ogen ten goede komen. De 20-20-2-regel is daarbij een handig uitgangspunt: elke twintig minuten dichtbij kijken, even twintig seconden naar iets op minstens zes meter afstand kijken, en dagelijks minimaal twee uur buiten zijn. Voor kinderen is dat laatste bijzonder belangrijk. Onderzoek van de Erasmus Universiteit bevestigde dat kinderen die weinig buiten komen een duidelijk hogere kans op bijziendheid hebben dan leeftijdsgenoten die regelmatig buiten spelen.

Verder is een regelmatige oogcontrole verstandig, ook als je geen klachten ervaart. Niet alle oogaandoeningen geven direct klachten. Een tijdige diagnose maakt een groot verschil, zowel voor de kwaliteit van het dagelijks leven als voor de lange termijn gezondheid van je ogen. Raadpleeg bij twijfel altijd een optometrist of oogarts. De informatie op deze pagina is algemeen van aard en vervangt geen medisch advies.