Elektrische schok: hoe gevaarlijk is het en wat doe je?

Staat iemand onder stroom? Haal dan eerst de stroom eraf: trek de stekker uit het stopcontact of schakel de stroom uit in de meterkast. Raak de persoon niet aan zolang de stroom er nog op staat, want dan loopt de stroom ook door jou. Pas als de stroom eraf is, kun je eerste hulp geven.

Hoe gevaarlijk een elektrische schok is, hangt af van wat er gebeurde. Een tik van een blootliggende draad terwijl je niet geaard bent, is vooral schrikken. Ging het om een echt elektriciteitsongeval, dan hoort er een arts naar te kijken, ook als je van buiten weinig ziet.

Wat is een elektriciteitsongeval?

Een elektriciteitsongeval ontstaat als je in contact komt met een schadelijke elektrische stroom. Dat gebeurt meestal met laagspanning, zoals een stopcontact of een kapot apparaat in huis. Soms gaat het om hoogspanning, en dan is de situatie voor jou als omstander veel gevaarlijker. Leidt het ongeval tot een circulatiestilstand, dan heet het een elektrocutie.

Wat je bij zo’n ongeval kunt vaststellen: de persoon heeft onder stroom gestaan of staat er nog onder. Vaak is hij erg geschrokken. Soms zijn er zichtbare, ernstige brandwonden. Soms is de persoon bewusteloos of heeft hij een circulatiestilstand.

Is een schok van het stopcontact gevaarlijk?

Het aanraken van een blootliggende stroomdraad voelt als een schok als je niet geaard bent, en dat geeft een schrikreactie. Daar heb je volgens het Rode Kruis geen huisarts bij nodig. Van een elektriciteitsongeval spreek je pas als je in contact komt met een schadelijke elektrische stroom, en dan laat je het wel beoordelen.

Bel 112 bij een ongeval met hoogspanning, bij stoornissen in het bewustzijn of de ademhaling, en bij zichtbare ernstige brandwonden. Ging het om een echt elektriciteitsongeval zonder die verschijnselen? Ga dan met spoed naar de huisarts, ook als je van buiten weinig ziet. Meer over wanneer je 112 belt en wanneer de huisarts lees je in het artikel daarover.

Wat doe je als iemand onder stroom staat?

Haal eerst de stroom eraf. Dat is jouw eerste taak als omstander, en het gaat vóór alles wat je aan de persoon zelf doet. Raak iemand die nog onder stroom staat niet aan: de stroom loopt dan ook door jou en dan zijn er twee slachtoffers in plaats van één. Pas als de persoon niet meer onder stroom staat, kun je eerste hulp verlenen.

1. Zorg voor je eigen veiligheid. Raak de persoon niet aan zolang de stroom er nog op staat. Kijk waar de stroom vandaan komt. Gaat het om hoogspanning, blijf dan op ruime afstand, waarschuw omstanders, bel 112 en ga niet verder met de volgende stappen.
2. Haal de stroom eraf. Trek de stekker uit het stopcontact. Lukt dat niet, schakel de stroom dan uit in de meterkast: draai de stop eruit of zet de schakelaar om.
3. Bel 112 of laat iemand anders bellen. Doe dat bij hoogspanning, bij stoornissen in het bewustzijn of de ademhaling, en bij zichtbare ernstige brandwonden. Zet je telefoon op de luidspreker en leg hem naast je neer.
4. Kijk of de persoon reageert. Spreek hem aan en schud voorzichtig aan zijn schouders. Reageert hij niet, of is hij suf of verward? Bel dan alsnog 112.
5. Kijk of de persoon normaal ademt. Leg een hand op het voorhoofd en duw het hoofd voorzichtig achterover. Til met twee vingertoppen de punt van de kin op. Kijk, luister en voel maximaal 10 seconden.
6. Reageert hij niet, maar ademt hij wel normaal? Houd de luchtweg vrij. Ligt hij op de rug, kantel het hoofd dan licht achterover en til de kin op. Blijf het bewustzijn en de ademhaling in de gaten houden.
7. Reageert hij niet en ademt hij niet normaal? Start met reanimeren. Twijfel je of de ademhaling normaal is, handel dan zoals bij een niet-normale ademhaling. Bij een volwassene geef je 30 borstcompressies en wissel je die af met 2 beademingen. Bij een kind of een baby zijn de stappen anders, en die staan in het artikel over reanimatie. Volg de aanwijzingen van de centralist van 112.
8. Reageert hij gewoon en ademt hij normaal? Ga met spoed naar de huisarts. Ook als je van buiten weinig ziet, want er kan letsel onder de huid zitten.

Wat doe je bij hoogspanning?

Blijf bij een ongeval met hoogspanning op ruime afstand, waarschuw omstanders en bel 112. Dit is de enige situatie waarin de instructie begint met afstand houden in plaats van met de stroom eraf halen. Je gaat dus niet naar de persoon toe en je probeert de stroom ook niet zelf uit te schakelen. Wacht op de hulpdiensten.

Wat doe je als de persoon bewusteloos is?

Bel altijd direct 112 bij bewusteloosheid, en vraag omstanders om een AED te halen. Een AED, voluit een automatische externe defibrillator, is het apparaat dat het hartritme meet en zo nodig een schok geeft. Wat je daarna zelf doet, hangt af van één ding: ademt de persoon normaal of niet? Je hoeft geen hartslag of polsslag te zoeken.

Bewusteloos, maar ademt normaal. Houd de luchtweg vrij. Ligt de persoon op de rug, kantel het hoofd dan licht achterover en til de kin op. Blijf het bewustzijn en de ademhaling in de gaten houden, want een normale ademhaling kan alsnog stoppen.

Draai de persoon zo snel mogelijk op de zij als hij gaat braken of als er bloed in de mond komt. Leg hem daarna weer op de rug en houd de luchtweg vrij. Op de zij leg je ook een duidelijk zwangere die bewusteloos is met een normale ademhaling, en iemand die je moet achterlaten omdat je meer mensen moet helpen.

Bewusteloos en ademt niet normaal. Start met reanimeren. Bij een volwassene geef je 30 borstcompressies afgewisseld met 2 beademingen. Bij een kind of baby zijn de stappen anders.

Zet je telefoon op de luidspreker, zodat je de aanwijzingen van de centralist hoort terwijl je je handen vrij hebt. Ga door tot de ambulancezorgverleners zeggen dat je mag stoppen.

Welke klachten kun je krijgen na een elektrische schok?

Wat iemand na een elektrische schok merkt, verschilt sterk per ongeval. Vaak is de persoon vooral erg geschrokken. Soms zijn er zichtbare, ernstige brandwonden. Soms is de persoon bewusteloos of heeft hij een circulatiestilstand. Naast de brandwond kunnen er problemen zijn met de zenuwen, de ademhaling of het hart, zoals een hartritmestoornis of een hartstilstand.

Brandwonden door stroom zitten meestal op twee plekken: waar de stroom het lichaam in ging en waar hij er weer uit ging. Bij laagspanning, dus bij het soort ongeval dat in huis gebeurt, blijft de brandwond meestal tot die twee plekken beperkt.

Wat je aan de buitenkant ziet, zegt weinig over de binnenkant. Een kleine wond kan wijzen op een grotere weefselbeschadiging onder de huid, en er kunnen inwendige brandwonden zijn ontstaan. Heb je na een schok pijn, ook zonder dat er iets te zien is? Ga dan met spoed naar de huisarts en laat het beoordelen.

Hoe behandel je een brandwond door stroom?

Koel de verbrande huid meteen 10 tot 20 minuten, bij voorkeur met lauw, zacht stromend kraanwater. Richt de straal niet op de wond zelf maar erboven, zodat het water erlangs loopt. Koel alleen de brandwond en niet de hele persoon, anders koelt hij te veel af. Knip kleding rondom weg als die aan de huid is vastgesmolten, verwijder sieraden van het getroffen lichaamsdeel en laat brandblaren zitten.

Dek de wond na het koelen af met plastic huishoudfolie of met steriel verband dat niet aan de wond plakt. Bel tijdens het koelen 112 bij ernstige of uitgebreide brandwonden, en bij kans op shock.

Is de huid gedeeltelijk of volledig verbrand, bel dan de huisarts of de spoedpost. Meer over het herkennen en verzorgen van brandwonden lees je in het artikel daarover.

Waarom een arts ook kijkt als je bijna niets ziet

Bij letsel door stroom zegt de buitenkant weinig over de binnenkant. Een kleine wond kan wijzen op een grotere weefselbeschadiging onder de huid, en er kunnen inwendige brandwonden zijn ontstaan die je van buiten niet ziet. Dat geldt juist voor brandwonden door elektriciteit, en het is de reden dat iemand die een echt elektriciteitsongeval heeft gehad, altijd met spoed door een arts wordt beoordeeld.

Daar komt bij dat stroom het hart kan raken. Bij een elektriciteitsongeval kunnen hartritmestoornissen of een hartstilstand optreden, en daarom maakt een arts een hartfilmpje om naar het hartritme te kijken. Ging het om hoogspanning en liep de stroom door het lichaam heen langs het hart, dan kan een ritmestoornis ook later nog ontstaan. Dat is voor de arts een reden om het hartritme langer in de gaten te houden.

Wanneer naar de huisarts?

Bel je overdag op een werkdag, dan bel je je eigen huisarts. In de avond, de nacht, het weekend of op een feestdag neem je contact op met de huisartsenpost bij jou in de buurt. Denk je dat iemand in levensgevaar is, bel dan meteen 112. Dat kan dag en nacht, en de telefonist vertelt je wat je moet doen tot de ambulance er is.